BÜLTEN YAZILARI — 30 Haziran 2012 at 11:52

3000 metre irtifaya hızlı tırmanışta renkli görme değişiklikleri

by

Yüksek irtifanın göz üzerinde pek çok etkileri bilinmektedir. Renkli görme, yüksek irtifadaki hipoksiden etkilenen fonksiyonlardan biridir. Fotoreseptörlerin (görme ile özelleşmiş ağ tabakası hücrelerinin) yüksek irtifaya verdiği cevabın incelenmesi çok önemlidir. Yüksek irtifa, tıp literatüründe genellikle 2400 metrenin üzeri olarak kabul edilir. Bu irtifanın üzerine aklimatize olmadan çıkan dağcılar, askeri personel, basınçlandırılmamış uçakta bulunan pilot ve diğer ekip, çeşitli out door sporları ile hobi olarak yapan kişiler hipoksiye bağlı tehlikelere maruz kalabilirler. Bu yüksekliklere kayak, snowboard, heli-ski gibi aktiviteler sırasında hızla ve aklimatize olmadan çıkılabilmektedir ve bu da renk görmeyi etkileyebilir. Normal jet uçuşlarında kabin basıncı genellikle 2400 m düzeyinde tutulur ve problem olmaz; ancak basınçlandırılmamış küçük uçaklarda ve helikopterlerde 3000 metrenin üzerine çıkıldığında bu problem ile karşılaşılabilmektedir.

Bu çalışmada 3000 metrelik orta derecede yüksek irtifanın renk görme üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Çalışmaya, yaşları 14-17 arasında değişen 16 orta öğrenim öğrencisi katıldı. Renk görmeleri, Farnsworth-Munsell 100-renk testi ile (FM-100 Hue test) hem 1060 m, hem de 3000 m’de incelendi; testin 4 alt sektöründeki toplam hata skorları ölçüldü.

FM-100 testi, bu alanda kullanılan ve hata skorları çeşitli alt sektörlerde sayısal olarak incelenebilen bir testtir. Bu testin kullanıldığı çalışmada 3000 m’nin üzerine hızlı bir şekilde çıkan sağlıklı genç bireylerde orta derecede yüksekliğin etkileri ölçüldü.

İlk ölçümler, Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesinin bulunduğu 1060 m irtifada yapıldı. Ertesi gün tırmanış için uygun bir havada katılımcılar, minibüslerle 2250 m’ye taşındı ve oradan da orta derecede tempolu bir yürüyüşle 3000 m’ye tırmandılar. Bu yükseklikte katılımcılara FM 100 testleri tekrarlandı. Gerek toplam, gerekse 1 ve 3 numaralı alt sektörlerdeki hata skorlarında yüksek irtifada, düşük irtifaya göre anlamlı derecede artış saptandı.

Sonuç: Bu çalışma, orta derecede (3000 m) yüksek irtifaya aklimatize olmadan çıkan genç sağlıklı bireylerde renk görmenin, (özellikle mavi-sarı renk aralığında) anlamlı derecede bozulduğunu göstermiştir. Bu konuda diğer araştırıcılar da 2400 m’nin üzerindeki irtifalarda renk görmede bozukluklar tespit etmişlerdir ve sonuçlarımız bu çalışmalarla uyumludur.

Bu ölçümler aydınlık şartlarda yapılmıştır. Özellikle askeri operasyonlarda, havacılıkta ve dağcılıkta fotoreseptörlerin, mezopik (alacakaranlık koşullardaki) fonksiyonlarının bilinmesi de çok önemlidir ve bu da yakın bir gelecekte plânladığımız araştırma konularından birisidir.

Kaynak: Karaküçük S, Öner OA, Göktaş S, Sıkı E, Köse O. Color vision changes in young subjects acutely exposed to 3,000 m altitude. Aviat Space Environ Med 2004; 75:364-6

Yorumlar