BÜLTEN YAZILARI — 08 Temmuz 2012 at 11:38

Pilotlarda Sırt Ağrıları

by

Gövdenin en önemli taşıma unsuru olan omurga, kafatasından kuyruk sokumuna kadar destek görevi yapan ve medulla spinalisi kafes gibi saran bir yapıdır. 33 adet vertebra, 23 adet intervertebral disk ve ligamentlerden oluşur. Paraspinal ve abdominal kaslarla desteklenir. İntervertebral disklerde görülen dejeneratif değişiklikler yaşlanmayla ilişkilidir. Bu değişiklikler genellikle asemptomatiktir ve başka nedenlerle çekilen MRI görüntülemesiyle tesadüfen saptanır. Sırt ağrıları dejeneratif disk değişiklikleri ve buna bağlı olarak ortaya çıkan sekonder sorunlarla ilişkilidir. Bu değişiklikler, kişinin spontan ya da zorlu durumlar karşısında ağrı yaşaması eğilimini arttırır. Disk boşluğu daralması, eklem yüzeyi osteofitleri ve yumuşak doku hipertrofisi gibi sekonder değişiklikler sinir kökü daralmasına ve ağrının ortaya çıkmasına neden olur. Lokal sırt ağrısı, disk halkası yırtılmasına ve eklem yüzeyi dejenerasyonuna bağlı olarak ortaya çıkabilir. Diğer ağrı nedenleri arasında olan spondilolizis ve spondilolistezis, omurganın bir veya birden fazla seviyesinde görülebilmektedir. Ağrı odağı tam saptanamamış, cerrahi olarak müdahele edilebilir vakalarda uygulanan cerrahi ile tam tedavi sağlanamayabilir.

Sırt ağrıları toplumda oldukça yaygındır. İnsanların herhangi bir anda bel ağrısı yaşama insidansı %12-30, yaşamı boyunca bel ağrısı yaşama prevelansı %49-69 arasında değişmektedir. Farklı çalışmalarda bu oranların daha da yüksek olduğunu görmek mümkündür. Yapılan bir prospektif kohort çalışmasında sırt ağrısı olmayan insanlarda bir sonraki sene erkeklerde %34, kadınlarda %37 oranlarında ağrı olduğu tespit edilmiştir. Geçmişinde sırt ağrısı yaşayan birinin gelecekte de yaşama riski, ağrı yaşamamış kişilere göre 2,7 kat artmaktadır. Sırt ağrıları çoğu zaman bir meslek hastalığı olarak da karşımıza çıkmaktadır. Vibrasyon, vücudun duruş şekli ve ani olarak uygulanan maksimal eforlarla ilişkilidir.

Helikopterler:

Helikopter mürettebatı, vibrasyon olan bir ortamda ve vücut postürünü bozan pozisyonlarda uzun süreli uçuş yapmak zorunda kalmaktadır. Çoğu zaman stretching (germe-uzatma) hareketi yapmaya fırsat bulamadan uçuşa devam etmek zorunda kalmaktadırlar. Helikopterlerdeki vibrasyon frekansı 2-16 Hz arasında değişmektedir. Vibrasyon, sigara içimi ve motorlu araç kullanımı disk fıtıklaşmasına neden olan etkenler arasındadır. Helikopter uçuş ekibi üyeleri arasında sırt ve bel ağrıları yaygın olmasına rağmen tıbbi tedavi alma eğilimi düşüktür (1).

Birçok helikopterde başın ileri uzatılmasını ve pelvisin geriye eğilmesini gerektiren oturma şekli nedeniyle, omuriliğin bu bölümündeki dallarında pozisyonel baskı olur. Sonuçta spinal kord momentlerindeki değişiklik, özellikle lumbosakral bölgedeki vertebralar üstüne olan stresi arttırarak yük dağılım kapasitesini azaltır ve bu bölgede ağrının ortaya çıkmasına neden olur(2).

Ağrı karakteristik olup daha çok dorsal alt ve lomber üst bölge (bel ve kalça bölgesinde) hafif ya da orta düzeyde, yayılım özelliği göstermeyen bir karakterde, uçuş süresince veya uçuştan kısa bir süre sonra olmaktadır. Daha ciddi düzeyde ve bacaklara yayılan, parestezilere (uyuşukluklara) neden olan ve daha uzun süren ağrıların da olması mümkündür. Yapılan bir simulasyon çalışmasında UH-1H helikopteri pilotlarına bir saat boyunca vibrasyonlu, bir saat boyunca da vibrasyonsuz ortamda test uygulanmıştır. Uçuştaki ağrıya benzer bir ağrının simüle edildiği bu testte vibrasyonun ağrıya katkısı bulunamamıştır. Bir diğer çalışmada ise vücudun doğal postürünü bozan asimetrik pozisyonların ağrıyı tetiklediği anlaşılmıştır. Yapılan başka bir çalışmada kronik ağrıların özellikle 300-500 saat uçuşu olan uçucularda uçuş saatiyle ilişkisi olduğu gözlemlenmiştir. Etkene maruz kalınmadığında semptom vermeyen dejeneratif diskler kısa süreli ve tekrarlayan maruziyetlerde semptom verebilir. Hangi iş ve çalışma ortamlarının disklerde dejeneratif değişikliklere sebep olduğu tam olarak aydınlatılabilmiş değildir. Üretilmekte olan yeni nesil helikopterlerde vibrasyonun etkisinin azaltılması ve uygun vücut postürünü sağlayacak donanım ve düzenlemeler semptomları azaltmaktadır. Bu konuda koltuk ergonomisi ve bel destekleyici ekipman çok yararlı olmaktadır. Vücut postürünü iyileştiren ve omurgayı destekleyen kas grubunun esnetme-gerdirme prensiplerine dayanan fizyoterapik uygulamalar, semptomları ve şiddetlenme sıklıklarını azaltabilir. Toplumdaki sırt ağrılarının tekrarlama oranları ve bir helikopterin zorlu uçuş koşulları göz önünde bulundurulduğunda, sırt ağrısı ve siyatik sinir basısı hikâyesi olan uçucuların çok dikkatli bir muayeneden geçmeleri gerektiği sonucuna varılır.

Sabit Kanatlı Jet Uçakları:

Toplumda %7-8 oranında servikal ağrılar görülmektedir. Yaş dağılımına bakıldığında 15-24 yaş arasında %2 iken, 55 yaş üstünde %40′lara kadar çıktığı görülmektedir. Helikopter dışı diğer hava araçlarında vibrasyon ve vücut postürü bozukluklarına daha az rastlansa da savaş uçaklarında G kuvvetleri sırt ağrıları konusunda ciddi bir tehdittir (1).

Jet uçucularında helikopter pilotlarından farklı olarak boyun-göğüs-kürek kemiği çevresi (cervico-trapezius-scapular) ağrıları daha fazladır. Lumbosakral ağrılar biyomekanik streslerle (Gz kuvvetleri) ilgilidir; oturma pozisyonu ve vibrasyon nedeniyle artabilir. Beli destekleyen kaslarda hipertoni ve yorgunluğa bağlı iskemi sonucu laktik asit düzeyi artar; pH azalır, kalsiyum düzeyi değişir ve inflamasyon oluşur. Periferik damarlardan serotonin ve Substance-P salınımı nedeniyle vazodilatasyon gelişir. Nonsteroid antienflamatuar ilaçlar patolojinin gelişimini önlemede etkisizdir. Kas gevşetici ve opiad analjeziklerin ise zararlı yan etkileri vardır (2).

Ülkemizde yapılan bir çalışmada, yüksek G kuvvetlerine maruz kalan savaş pilotlarında, ense ve bel bölgesi omurlarında uçuş saatleri ile doğrusal bir korelasyon gösteren dejenerasyonlar tespit edilmiştir. Bu dejenerasyonların uçağın manevra kabiliyetiyle de ilgili olduğu bulunmuştur (3).

NATO Araştırma ve Teknoloji Organizasyonu Hava-Uzay Araştırma ve Geliştirme Çalışma Grubunun Şubat 1998′da yaptığı panelde; tekrarlayan G kuvvetlerine maruziyetin servikal bölgedeki kas ve ligamentlerde yaralanmalara yol açtığı, bu yaralanmaların tekrarlanma eğiliminde olduğu, uçuş saati ve uçağın performansı ile doğrusal bir korelasyonu olduğu belirtilmiştir (1).

Kaynaklar:

1. Sargeant ID Orthopedics, Ernsting’s Aviation Medicine, 4th Edition, Edward Arnold Ltd, New York, 430, 2006.

2. Giordano J, Lambert DR, Mahoney S, Darrah M, Soper R. Aviator Back Syndrome. 66th Annual AsMA Scientific Meeting, Anaheim, CA (1995) Abs.#261-264

3. Türbedar E, Yılmaz U, Alan M, et al. Spinal Injury in Turkish Fighter Pilots, NATO RTO Technical Report IV, February 1999.

Hazırlayan: Dr. Tolga ÇAKMAK, Hava ve Uzay Hek. Uzm. (Eskişehir)

Yorumlar