BÜLTEN YAZILARI — 08 Temmuz 2012 at 11:45

Murphy Yasaları

by

Hv. Müh. Yzb. Edward Murphy’nin (1918-1990) kendi adıyla anılan yasalarının temel özdeyişi: “Anything that can go wrong, will go wrong.” Bir işin ters gitme olasılığı varsa,  o iş ters gider… Bu çok popüler ve ampirik kural, negatif olasılıkların az gibi göründüğü durumlarda bile bunları göz ardı etmemek gereğini vurgular. Örneğin, yağ sürülü ekmek elinizden düşerse genellikle yağlı tarafı yere (yeni halıya) yapışır. Acilen bilet kuyruğuna girdiğinizde en yavaş ilerleyen kuyruk sizinki olur. Aceleyle evinize girmek istediğinizde kapı anahtarı denediklerinizin en sonuncusudur. Şemsiyenizi yanınıza aldığınız gün yağmur yağmaz, almadığınız gün yağar; ya da arabanızı yıkadığınız gün yağmur yağar, yollar çamur olur, arabanız kirlenir. Çok önemli bir toplantıya yetişmeniz gerektiğinde otomobiliniz arızalanır veya trafik o sırada sıkışır. Meteoroloji iş günlerinde daha iyi, piknik yapacağınız hafta sonları daha kötü olur…

Diğerleri: Tabiat ana daima hataların yanındadır. Bozuk bir alet tamirciye gittiğinde çalışır. Her şey yolunda gidiyor gibi görünüyorsa, aksiliklerden haberin yok demektir. Hiyerarşide yeteneksizler yükselir. Çok üstüne düşersen bozarsın. İyilikler cezasız kalmaz. Yeni kravata mutlaka çorba damlar. Başarı yalnızken, başarısızlık başkalarının önündeyken olur. Gizli evraklar fotokopi makinesinde unutulur. Geritepmesiz tüfekler geri teper. 5 saniyelik fünye 3 saniyede biter. Kusursuz plânlar aslında kusurludur. Diş ağrıları ya gece veya tatil günlerinde başlar. Sigara dumanı rahatsız olana gider. İstisnalar kaidelerden fazladır. Aradığınız şey, baktınız en son yerden çıkar. Kendinizi iyi hissediyorsanız, üzülmeyin geçer…

Bu nükteli yaklaşımlar sadece batı kültürüne has olmayıp, Murphy’nin adını bile duymamış insanlarımız böyle bir olguyu sezinleyip Türk kültüründe deyişler armağan etmiştir: Sakınılan göze çöp batar. Muhallebi yerken kırıldı dişi. Gökten Müjde Ar yağsa benim başıma Aydemir Aktaş düşer…

Bu yasalar, gündelik yaşamda karşılaşılan aksiliklerin ardında gizemli bir şeyler varmış, sanki doğaüstü güçler tarafından oynanan bazı oyunların sonucuymuş gibi yorumlara konu olur. Murphy yasaları, beynin seçici belleğini göstermesi bakımından ilginçtir; örneğin şemsiyesiz çıktığınız çok sayıda gün yağmur yağmamış olabilir. Denediğiniz ilk anahtar kapı kilidine uymuş, acele işiniz olduğu bazı günler trafikte hiç zorlanmamış da olabilirsiniz. Ama bellek yolunda giden bu tür olayları daha az, 1/10 oranında bile olsa karşılaşılan aksilikleri daha çok hatırlar ve sonuçta bir yanılsama doğar.

Yzb. Murphy 1949 yılında ABD Hava K. Edwards Hava Üssünde roket programında çalışırken, insan bedeninin dayanabileceği max. G kuvvetini ölçme deneyleri yapmakta idi. Denek üzerine bağlanan 16 ölçüm cihazlarının tümü ters bağlanmıştı ve deney başarısız olmuştu… Bu olay Müh. Yzb. Murphy’e teorisini geliştirmede esin kaynağı oldu. Aslında bu yaklaşım daha önceleri de Finagle Yasası olarak bilinmekteydi, ancak bu kadar popüler değildi. Diğer taraftan bu yasaların tersinin de geçerli olduğunu gözleyen bazı bilim adamları görüşlerini Yhprum’s Law (Murphy’nin tersten yazılışı) şeklinde sistemleştirmişlerdir. Harward Ü’den Richard Zeckhauser, “çalışabilen her şey çalışır” diyerek konuya renk ve yeni boyutlar katmıştır.

Murphy yasaları, havacılık kazalarındaki insan faktörü değerlendirmelerinde, insan hatasını önleme stratejisinin bir parçası olarak ele alınır.

Hazırlayan: Dr. M. Çetingüç

Yorumlar