BÜLTEN YAZILARI — 14 Temmuz 2012 at 10:23

Havacılıkta hipoksi farkındalık eğitimi

by

Yüksek irtifalarda uçuş yapan insanlar bir dizi semptom yaşarlar. Semptomların şiddeti, ortaya çıkma sırası ve hızı kişiden kişiye değişir; ancak hipoksi belirtilerinin kişiye özel olduğuna inanılır. Bu bağlamda bir kişinin hipoksi belirtileri ile el yazısı arasında bir benzetme yapılabilir; ikisi de oldukça kişiseldir ve uzun süre aynı kalır.

Hava Kuvvetleri uçucuları belirli periyotlarda simülatörde Hipoksi Farkındalık Eğitimine (HFE) alınırlar. Bunun amacı, kişinin hipoksi ile ortaya çıkan belirtilere aşinalık kazanmasını sağlamaktır. Kural olarak hipoksi eğitimi almış olan personel, uçuş sırasında hipoksi oluştuğunda kendi belirtilerini (hypoxia signature) tanıma imkânı bulur ve bu da kişinin “faydalanılabilir bilinç süresi” içinde uygun koruyucu davranış geliştirmesini sağlar. Bu eğitimin diğer bir faydası da, kişinin kendi kognitif ve psikomotor yetersizliğinin derecesini gözlemleyebilmesi ve hipoksiden şüphelendiği anda geç kalmadan harekete geçebilmesidir.

Avustralya Savunma Kuvvetleri personelinin 1990-2001 yılları arasındaki hipoksi ile ilgili Uçuş Güvenlik Olayı raporlarının incelenmesi, personelin %75,9′unun uçuş sırasında deneyimledikleri semptomları, hipoksi olarak tanımlayabildiklerini göstermiştir. Başka araştırmalar da, uçucuların %31′inin kabin basıncı düşüklüğünde kendi kişisel hipoksi belirtilerini 3-5 yıl hatırlayabildiklerini doğrulamıştır. HFE almamış personelin, daha önce eğitim almış olanlardan daha fazla bilinç kaybı yaşadıkları; kendi hipoksi belirtilerine aşina olmamanın, hipoksiyi fark etmede gecikmeye yol açtığı görülmüştür.

Nakliye uçakları ve hızlı jetler gibi sabit kanatlı uçuş araçlarını kullanan ve daha önceden HFE almış 58 uçucu, basıncı azaltılarak 25 bin ft’lik irtifaya simüle edilmiş bir hipobarik çemberden oluşan Hipoksi Farkındalık Eğitimine tabi tutulmuşlar ve anket uygulamasına sokulmuşlardır. Anket, hipoksinin 22 semptomunu içeren ve semptom şiddetini değerlendiren 4 dereceli bir skala üzerinden hazırlanmıştır. Anket, hipoksi eğitimi başlangıcında ve eğitimin hemen ardında olmak üzere iki kez doldurulmuştur. Birinci ankette denekler 3 yıl önceki HFE’den hatırladıkları semptomlarını ve şiddetini belirtmişler; ikinci anketi HFE bitiminde doldurarak, bu eğitim sırasında yaşadıkları semptomları ve şiddetini işaretlemişlerdir.

Bu çalışmada katılımcıların hiçbirinin hipoksi belirtileri bir diğerininki ile aynı olmamıştır. Gerek önceki HFE’den hatırlanan ve gerekse bu HFE’de yaşanan en yaygın semptomlar:

  • a) Kognitif fonksiyonlarda yetersizlik, (konsantrasyon düşüklüğü, konfüzyon, bellekte bozulma, hata yapma, uyuşukluk hali),
  • b) Psikomotor yetersizlik (tepki verme süresinde yavaşlama, koordinasyon bozukluğu, titreme);
  • c) Görme bozuklukları (azalmış ışık ve renk yoğunluğu, bulanık görme);
  • d) Psikolojik rahatsızlıklar (anksiyete, depresyon, öföri)
  • e) Spesifik olmayan diğer belirtiler (nefes kesilmesi, parestezi, zayıflık hali, baş ağrısı, taşikardi, sersemlik).

500 saatten az uçuşu olan pilotlar ve silah sistem operatörleri, her iki ankette de kendilerinden daha deneyimli olan meslektaşlarından anlamlı olarak daha fazla sayıda semptom bildirmişlerdir.

Araştırma sonuçları, 3 yıl önce HFE almış uçucuların büyük bir kısmının kendi kişisel hipoksi belirtilerini gösteren baskın semptomları hatırlayabildiklerini göstermiştir. Bu sonuç, çalışanların kendi hipoksi belirtilerini tanımaları için eğitimde HFE’nin önemli bir teknik olduğu bilgisini desteklemektedir.

Kaynak: Smith AM. Hypoxia symptoms in military aircrew: long-term recall vs. acute experience in training Aviat Space Environ Med 2008; 79:54-7.

Hazırlayan: Psk. A. Sevinç Kırımer

Yorumlar