BÜLTEN YAZILARI — 15 Temmuz 2012 at 10:52

Hurry-up Syndrome

by

Gerçek veya abartılmış nedenlerle görevin telaşlı bir acele içinde yapılması felâketlere yol açabilir. Zaman baskısı altında koşuşturarak yapılan işlerde bir parça düşüncesizlik olur. Vücut koştururken akıl geride kalabilir. Örneğin bir kabin görevlisi acele bir kalkışta yolcu kapısını tam olarak kapatmayı unutmuş, havada pilotun ikaz ışığını fark etmesinin ardından kapı kapatılmaya çalışılmış, başarılamayınca zorunlu iniş yapılmıştır. Bir pilot sabah erken saatteki bir uçuşta altimetre ayarlarını yanlış yapmış; bir başka pilot kalkış öncesi sağ motoru çalıştırmayı unuttuğunu sonradan fark etmiştir. Bir teknisyen uçuşa acele verilmesi gereken bir uçağın yolcu otomatik oksijen maskelerini kontrol ederken, birinin basınç kaybında düşmediğini görerek hemen başka bir uçaktan alıp buraya takmış, ancak bir kaç gün sonra diğer uçaktan söktüğü parçanın yerinin boş kaldığını, depodan yenisini alıp takmadığını hatırlamıştır…

Telâş içinde acele etme sendromu her iş ve görev için basit bir hatadan, önemli başarısızlıklara ve yaşamsal kayıplara kadar ciddi sonuçlar getirebilir. Havacılıkta telâş ve acele içinde ciddi hatalar yapanlar sadece kokpitteki pilotlar değildir. Uçak teknik-bakım ve yer görevlileri, kule personeli, kabin ekibi ve şirket yöneticileri de doğrudan veya dolaylı biçimde bu sendromun olumsuz sonuçlarına neden olabilirler.

27 Mart 1977 günü tarihin en büyük uçak kazası, İspanya’nın Kanarya Adaları Las Palmas Havaalanı pistinde gerçekleşti. Pistte biri KLM, diğeri Pan-Am olmak üzere iki Boeing 747 vardı. Herkes 5-6 saatlik rötar yüzünden bir an önce uçmak için acele ediyordu. Kulenin beklemede kalmasını ikaz etmesine rağmen KLM havalandı; bu sırada Pan-Am uçağı da ters yönde taksi yapmakta idi… Sonuçta KLM havalanırken gövdesi Pan-Am uçağının kuyruğuna çarptı. İki uçakta da yangın çıktı; sadece 61 kişinin kurtulabildiği kazada 583 kişi öldü.

Özellikle kalkış öncesi aynı anda yapılması, acele içinde kontrol ve organize edilmesi gereken içeriye ve dışarıya ait birçok iş vardır. Yolcu, güvenlik ve bagaj kontrolleri, çeklist prosedürleri, kulenin talimatları, yer görevlilerinin teknik işleri, meteorolojik durum, pistteki başka uçak iniş kalkışları, gecikmeler… uçuş ekibine ve özellikle pilotlara yüksek işyükü getirir. Motorlar, yağ ve hidrolik basıncı, yakıt, hararet, jeneratör, kumandalar, kabin basınçlama ve havalandırma sistemleri vs. gözden geçirilmek zorundadır. Buna aksilikler, kulenin, prosedürlerin veya yönetimin baskıları da eklendiğinde, bazı konuların unutulması, atlanması, ihmali, önemsenmemesi… felâket senaryosunu oluşturmaya başlar.

Öneriler: Pilot uçuş öncesi kokpit içinde ve dışında bir telaş ve acelecilik durumunu fark ettiği anda, öncelikle durup sakin kalmaya çalışmalıdır. Eğer telaş ve acele nedeniyle görev aksadıysa, tüm prosedürü sil baştan yapmalı, çeklist disiplini içinde pozitif CRM tekniği uygulamalıdır.

Hazırlayan: Doç. Dr. Muzaffer Çetingüç

Yorumlar