BÜLTEN YAZILARI — 15 Temmuz 2012 at 11:23

Uçuş Sırasında Barodontalji

by

Barodontalji (veya aerodontalji), normal şartlarda semptom vermeyen bir dişte, barometrik basınç değişiklikleri sonucunda ortaya çıkan ve uçuş vertigosu, inkapasitasyon, uçuşun durdurulmasına sebep olabilecek kadar şiddetli bir diş ağrısıdır. Barodontalji ile ilgili günümüze kadar edinilen bulgular gerçek uçuşlardan çok yüksek irtifa simulasyonları (hipobarik çember uçuşları) sırasında elde edilmiştir. Amerikan Hava Kuvvetleri pilotlarının yüksek irtifa simulasyonları sırasında edinilen bilgilere göre; barodontalji % 0,23 ile %2 arasında görülmüş ve simulasyonun erken sonlandırılma sebepleri arasında 3. sıradaki faktör olarak bulunmuştur. Gerçek uçuşta 2-50 bin ft irtifada yaşandığı rapor edilmiştir.

Barodontalji; kendisi patolojik bir durum olmaktan çok, bir semptomdur. Genellikle mevcut bir subklinik durumun barometrik basınç değişiklikleri sonucunda alevlenmesi / ortaya çıkmasıdır. Bu subklinik durumlar arasında; diş çürüğü, hasarlı diş dolguları, pulpa iltihabı (diş absesi), çene kistleri, dişeti hastalıkları, gömülü dişler sayılabilir. Ayrıca barometrik basınç değişikliklerine bağlı gelişen sinüzit ve orta kulak ağrısı da barodontalji ile karıştırılabilmektedir.

Barodontaljiyi ayırt etmedeki bir diğer sorun ise; uçuştaki basınç düşmesi nedeniyle başlayan ağrı ile uçuş sırasında tesadüfen başlayan (uçucu yerde de olsa başlayacak) ağrının birbirinden ayırt edilememesidir. Uçuş sırasında başlayan ağrıların %29,6’sı yeni dolgu yapılmış dişlerde; %18,5′i sinüzit ağrısı (barosinüsit) ve %18,5′i dişin ya da çene kemiğinin iltihapları olarak sıralanmıştır.

Barodontaljinin mekanizması; iskemi ve diş kanalları içerisindeki gaz basıncı veya gazın genişlemesi, ya da kan damarlarından gaz sızıntısı olarak açıklanmıştır. Vücudun diğer yerlerinin aksine pulpa kanalları rijiddir; bu yüzden de basıncın artması kan dolaşımının kesilmesine ve buna bağlı olarak da ağrı ya da nekroz oluşumuna neden olur. Gömülü dişlerde de (özellikle 20 yaş dişi) kemik içerisinde bulunan diş keseciğinin içerisindeki basıncın artması da barodontaljiye sebep olur.

Askeri uçucuların %8,2’sinde yaşandığı  rapor edilen barodontalji genele oranlandığında 100 uçuş yılında 1 vaka olarak tespit edilmiştir. Bir çalışmada 709 Avustralya ve ABD balıkadamlarının %9,2’sinin 1 ya da birkaç kez barodontalji yaşadıkları gösterilmiştir; ancak askeri dalgıçlarla ilgili herhangi bir veri yoktur.

Uçuş ekibinde barodontalji dışında, yüksek irtifada diş kırılmaları, diş aşınması, çene kapanış bozuklukları ve dişeti hastalıkları gibi pek çok ağız diş hastalığı da olabilir. Barodontalji nadir yaşanan bir sorun olmakla birlikte, uçuşta ağrı, performans düşüşü, çiğneme sorunlarına bağlı beslenme bozukluklarına yol açması sebebiyle uçuş inkapasitasyonu ile sonuçlanabileceğinden çok önem atfedilen bir konudur.

Kaynak : In-flight barodontalgia: Analysis of 29 cases in military aircrew. Zadik Y, Zapnick L, Goldstein L. Aviat Space Environ Med 2007;78:593-6

Çeviri : Dr. Dt. Ayşegül Çetingüç

Yorumlar