BÜLTEN YAZILARI — 18 Temmuz 2012 at 20:00

Subklinik Epileptiform Deşarjlar ve Havacılık

by

EEG’de görülen subklinik epileptiform deşarjlar (SD), ömür boyu nöbete yol açmayabilir. SD’lerin aslında sanıldığı kadar masum olmadığı, klinikte gözlemlenmesi zor olan nöbetlere, bilinç değişikliklerine ve kognitif fonksiyonlarda bozulmaya yol açtığı ileri sürülmüştür. Bu yüzden pilot ve hava trafik kontrolör adaylarında EEG değişiklikleri büyük önem taşımaktadır.

SD’lerin anlamı: Bir tek interiktal deşarjın bile beyinde gerçekleşen her şeyi etkilediği, nöronal, vasküler ve metabolik değişikliklere yol açtığı bilinmektedir.1 Oksipital dikeni olan hastalar, dikenin ortaya çıktığı anda karşılaştıklara görsel uyarana cevap vermezler veya geç cevap verirler.2 SD olan kişiler otomobil kullanırken, deşarjın ortaya çıktığı sırada otomobilin lateral pozisyonunda anlamlı sapmalar gözlenir. Böyle birinde sürüş performansındaki azalma, 5 mg diazepamın yaptığı etkiye eşdeğerdir.3 Bu kişiler sürüş sırasında dikkat testlerinde daha çok hatalar yapar.4

EEG’de görülen jeneralize veya parsiyel deşarjlar ömür boyu nöbete yol açmayabilir, yani ‘subklinik’ veya ‘interiktal’ kalabilir. Hatta kısa süreli şuur değişikliklerine yol açan nöbetler, kişinin kendisi ve çevresi tarafından fark edilmeyebilir. Ama yarım saniye kadar kısa süren nöbetlerin bile kognitif fonksiyonları bozduğu gösterilmiştir.5

SD’lerin kognitif fonksiyonlara etkisi: SD olan çok sayıda hasta, duyarlı yöntemlerle (bazı psikolojik testlerle) dikkatle incelendiğinde, bu deşarjlar sırasında kognitif fonksiyonlarında bozulmalar gözlenir. Psikolojik testler sırasında deşarj tespit edilen hastaların yarısında ‘geçici kognitif bozulma’ (TCI) tespit edilir. Bu yüzden bazı yazarlara göre ‘EEG’yi değil hastayı tedavi edin’ kuralı geçerliliğini yitirmektedir.6 SD’lerin kognitif etkileri kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterebilir. Bu farklılıklar kişinin performans seviyesine ve spontan EEG deşarjlarının sıklığına bağlı olabilir.7

Çocuklarda 10 saniye kadar süren kısa epileptiform deşarjlar klinik gözlemle genellikle fark edilmez. Ancak bu deşarjların seçim reaksiyon zamanı testlerini, kısa vadeli bellek testlerini (verbal, non-verbal) ve okul performansını bozduğu gösterilmiştir. Deşarjları sol tarafta fazla olanlar okumada, sağ tarafta fazla olanlar viziospasyal ödevlerde daha kötüdür. Bu tür EEG deşarjlarının antiepileptikle bastırılması sonucunda bazı çocukların kognitif fonksiyonları düzelmiştir. Ancak deşarjların yeterince bastırılamaması veya antiepileptiklerin kendilerinin kognitif fonksiyonları bozucu yan etkileri yüzünden çocukların hepsi ilaçtan yararlanmamıştır.8

Klinikte belli belirsiz semptom veren, tespit edilmesi zor epilepsi nöbeti geçiren ve epileptiform EEG deşarjları olan çocuklarda, bu nöbetlerin veya EEG değişikliklerinin süresi çok kısa bile olsa, günlük hayatlarını oldukça bozan öğrenme zorlukları saptanmış, en çok bozulan kognitif fonksiyonların uyanıklık (alertness) ve kısa vadeli hafıza olduğu belirlenmiştir.9

SD ve havacılık: Hava trafik kontrolörlerinde kısa süreli şuur değişiklikleri ve kognitif bozulmalar kabul edilemez; bu yüzden Eurocontrol 1995’ten beri EEG’yi bir tarama testi olarak kullanmaktadır. EEG’ye dayanılarak göreve uygun olmadığına karar verilen havacı (veya havacı adayı) sayısı çok az olduğu için, havacılık tıbbında EEG’nin değeri sorgulanmıştır. Geçmişinde epileptik nöbet hikayesi bulunmayan, ancak epileptiform EEG’si olan birinin ileride nöbet geçirme ihtimali %25’tir. Halbuki EEG’si normal olanlarda bu oran %2’dir. Epileptiform EEG, nöbet riskini 12,5 kat arttırmakla kalmamakta, epizodik fonksiyon bozulmalarına da yol açmaktadır ki, bu durum uçuş için büyük bir risktir. Epileptiform EEG’si olan bütün pilotların uçuştan men edilmesi gerektiği, yanlış pozitif EEG’si olan küçük bir grup bundan mağdur olsa da kamu güvenliği açısından kazancın çok daha büyük olacağı ileri sürülmüştür.10 Öte yandan EEG’si bozuk olan sağlıklı erişkinlerde nöbet insidansının oldukça düşük olduğu bildirilmiştir.11

Pilotlar sık sık uyku deprivasyonu yaşarlar ve uçuş sırasında kuvvetli güneş ışığına maruz kalırlar, hava trafik kontrolörleri ise stres altındadırlar ve devamlı monitörlerle çalışırlar. Bunların da nöbet riskini arttıran faktörler olduğu unutulmamalıdır.12 Öte yandan bazı mental aktivitelerin de epileptiform deşarjları provoke ettiği bilinmektedir. Dolayısıyla yoğun mental aktivite gerektiren faaliyetler, epileptiform deşarjları arttırarak performansı iyice düşürebilir.

Sonuç: EEG’sinde SD olanların kognitif fonksiyonlarında ve otomobil kullanma performanslarında belirgin düşüşler gözlenmiştir. EEG bozukluklarının pilot adaylarını değerlendirmedeki rolü sorgulanmış, epileptiform EEG’si olan bütün pilotların uçuştan men edilmesi gerektiği dahi ileri sürülmüştür.

Kaynaklar:

1. Hughes JR. The significance of the interictal spike discharge: a review. J Clin Neurophysiol 1989;6(3):207-26

2. Shewmon DA, Erwin RJ. The effect of focal interictal spikes on perception and reaction time. I. General considerations. EEG Clin Neurophysiol 1988;69(4):319-37

3. Kasteleijn-Nolst Trenite DG, Riemersma JB, Binnie CD, Smit AM, Meinardi H. The influence of subclinical epileptiform EEG discharges on driving behaviour. EEG Clin Neurophysiol 1987;67(2):167-70

4. Binnie CD, Marston D. Cognitive correlates of interictal discharges. Epilepsia 1992;33 Suppl 6:S11-7

5. Kasteleijn-Nolst Trenite DG, Vermeiren R. The impact of subclinical epileptiform discharges on complex tasks and cognition: relevance for aircrew and air traffic controllers. Epilepsy Behav 2005;6(1):31-4

6. Binnie CD. Cognitive impairment during epileptiform discharges: is it ever justifiable to treat the EEG? Lancet Neurol 2003;2(12):725-30

7. Kasteleijn-Nolst Trenite DG, Vermeiren R. The impact of subclinical epileptiform discharges on complex tasks and cognition: relevance for aircrew and air traffic controllers. Epilepsy Behav 2005;6(1):31-4

8. Kasteleijn-Nolst Trenite DG. Transient cognitive impairment during subclinical epileptiform electroencephalographic discharges. Semin Pediatr Neurol 1995;2(4):246-53

9. Aldenkamp AP, Arends J, Overweg-Plandsoen TC, van Bronswijk KJ, Schyns-Soeterboek A, Linden I, Diepman L. Acute cognitive effects of nonconvulsive difficult-to-detect epileptic seizures and epileptiform EEG discharges. J Child Neurol 2001;16(2):119-23

10. Hendriksen IJ, Elderson A. The use of EEG in aircrew selection. Aviat Space Environ Med 2001;72(11): 1025-33

11. Murdoch BD. The EEG in pilot selection. Aviat Space Environ Med 1991;62(11):1096-8

12. Kasteleijn-Nolst Trenite DG. Intermittent photic stimulation as an activation method for EEG screening of aircrew applicants. Epilepsy Behav 2005;6(1):21-6

Hazırlayan : Dr. Oğuz TAN. Psikiyatrist. (Memory Center, İstanbul)

Yorumlar