BÜLTEN YAZILARI — 22 Temmuz 2012 at 10:40

Pilotlarda Böbrek Taşı Problemi

by

Böbrek taşları pilotaj muayenelerinde zaman zaman karşılaşılan ve ürologların sertifikasyon verirken zorluk yaşadıkları bir durumdur. Hatta bunun koroner arter ve atrial fibrilasyon hastalıklarından daha zor bir karar olduğu ileri sürülmüştür. Taşın lokalizasyonu ve büyüklüğü, geçmiş renal kolik ve ameliyat öyküsü, pasajı engelleme-hidronefroz gelişimi, enfeksiyon vb. gibi özelliklerine bakarak bazı öngörülerde bulunulabilirse de, koliğin ne zaman başlayacağını kestirmek mümkün değildir. Karar verme zorluğunun dayandığı ikilem şudur: Kuramsal olarak ağrı ortaya çıktığında pilotu inkapasite hale getirecektir ve bu olasılık yüzünden uçuş vermek sakıncalı gibi görünür; ancak ağrının belki aylar veya yıllar sonra bile ortaya çıkmayabileceği olasılığı da söz konusudur ve bu yüzden de hiçbir işlevsel yetersizliği olmayan bir pilotun uçuşunu kesmek mantıklı sayılmaz. Zaten sivil pilotların bazıları, zorunlu muayene zamanı gelinceye kadar durumunu bildirmekten imtina ederler.

İngiltere’de genel popülasyonda böbrek taşı oranı %2 olup, çağdaş diyet alışkanlıkları bu oranı arttırmaktadır. Erkeklerde bayanlara göre 3 kat fazladır. Uçucu grubundaki oranların da bu civarda olduğu söylenebilir. Ancak pilotlarda taş oluşumunu arttırabileceği varsayılan birkaç unsura dikkat çekilmiştir: Özellikle askeri pilotlar gerek kokpit ortamının sıcaklığına ve gerekse dar ve kalın uçuş giysilerinin yarattığı terlemeye (dehidrasyona) maruz kalmakta, her ihtiyaç duyduğunda sıvı alamamakta ve tuvalete gidememekte olan kişilerdir. Aynı risk gemilerin kazan dairelerinde ve mutfaklarında çalışan personelde de yüksek bulunmuştur. Genetik yatkınlık ve oturarak iş görmek gibi unsurlardan da söz edilebilirse de, dehidrasyon hipotezini destekleyen bir başka bulgu, böbrek taşlarının çoğunlukla yaz aylarında oluştuğudur. Kuzey yarımkürede hazirandan eylüle kadar olan yaz aylarında, güney yarımkürede (Avustralya’daki yaz mevsimi) aralık-mart aylarında taş olgularının arttığı bilinmektedir. Uzun uzay uçuşlarında plazma volümünün azalması, serum osmolaritesinin, sodyumun ve ADH’nin artması görülmekte, bu da böbrek taşı riskini arttırmaktadır.

Havacılık tıbbı literatüründe böbrek taşı koliğine bağlı inkapasitasyon olgu raporları çok bol değildir; 1960-66 periyodunu kapsayan bir IATA raporunda 42 inkapasitasyon olgusunun sadece 4’ünün renal koliğe bağlı olduğu ve ölümcül bir kazayla sonuçlanmadığı bildirilmektedir. ABD Kara K. uçucularında 1984-87 arasındaki taramada binde 4.7 oranında görülmüş, taş olgularının %85’i 25-44 yaş grubunda toplanmıştır. Ancak uçuş statüsünü kaybetmemek için bazı havacıların rahatsızlıklarını bildirmedikleri veya sistem dışındaki hekimlere başvurdukları da herkesin bildiği bir sırdır.

Askeri havacılıkta ilk pilotaj muayenesinde taş tespit edilen ve geçmişinde kolik öyküsü olan adaylar uçuşa kabul edilmezler. Sivil havacılıkta böbrek taşı veya koliği olan uçucuların uçuşu kesilir ve ürografik tetkike gönderilerek üriner sistemde fonksiyon bozukluğu veya komplikasyon olup olmadığı araştırılır; normalse ve taş düşürülmüş veya alınmış olup pasaj açılmışsa uçuş verilebilir. Bu durumda, birden fazla kumandalı uçak pilotlarının yılda bir, askeri havacılıkta ise 6 ayda bir kontrolü önerilir. Sık tekrarlayan taş olguları uçuştan ayırılır.

Bol sıvı alımı, yüksek oksalat içeren gıdalardan kaçınılması, ürat taşı olanların allopürinol kullanması önerilmektedir. Keza, tiazid ve sitrat kullanımının taş oluşumunu inhibe ettiği, uçucu grupta tiazid’in sakıncalı olduğu ve sitratın tercih edilmesi gerektiği ileri sürülmüştür. Rezidüel taş olgularında, cerrahi yaklaşımlardan önce litotripsi (ESWL), denenmesi gereken en uygun yoldur.
Kaynaklar:

1. Navathe PD, Drane M, et al. Aeromedical decision making in renal calculi. 78th Annual AsMA Scientific Meeting (2007) Abs.# 534

2. Rainford DJ. Renal disease and hypertension. In: Aviation Medicine. Eds: Ernsting J, Nicholson AN, Davis JR. 3rd Edit. Butterworth Heinemann, 1999 p. 293-6

3. DeHart RL. Selected medical and surgical conditions of aeromedical concern. In: Fundamentals of Aerospace
Medicine. Eds: DeHart RL, Davis JR. 3rd Edit, Lippincott Williams&Wilkins Philadelphia 2002. p.450

4. Clark JY. Renal calculi in army aviators. Aviat Space Environ Med. 1990;61: 744-7

Hazırlayan : Doç. Dr. Muzaffer Çetingüç

Yorumlar