BÜLTEN YAZILARI — 22 Temmuz 2012 at 10:49

A-LOC Sendromu

by

Akselerasyon, birim zaman içindeki hızın değişim miktarıdır. Pilotun bu akselerasyona verdiği fizyolojik yanıtlar G kuvvetinin miktarına ve hareketin yönüne bağlıdır.

İstirahat halindeki bir kişi normal yerçekimi kuvvetinin (1 G) etkisi altındadır. Ağırlığı 80 kg. olan bir pilot 2 G’de 160, 9 G’de 720 kilo vücut ağırlığına ulaşır. +Gz sırasında, kalp üzerindeki seviyelerde (beyin, göz) kan damarlarındaki hidrostatik basınç azalır. +Gz artışı ile oluşan ilk belirti periferik görüşte azalmadır. Bunu takiben çevresel görüşte daralma (tünel görüşü) ve +2 G üzerinde ortaya çıkan gray out’dur. G kuvveti +4 Gz’e ulaşırsa, tam görüş kaybı (black out) meydana gelebilir; takiben işitsel ve mental fonksiyonlar etkilenebilir. Beyin kan akımı azalır veya tamamen durursa, bilinç kaybı (G-LOC: Loss of consciousness) ortaya çıkar; tam veya göreceli inkapasitasyon olur (3).

Tam inkapasitasyon; kabaca 9-21 saniyelik bilinç kaybı durumudur. Bu süreçte konvulsiyonlar ve spazmlar meydana gelebilir, uçuş kontrolleri kaybedilir. Mental konfüzyon, oryantasyon bozukluğu, stupor, apati ve hatırlama güçlüğü olabilir. Bu sırada bilinçli olarak uçağı uçurmak, karar vermek, tehditlere karşı reaksiyon göstermek ve etkin iletişim kurmak mümkün değildir (2,3).

A-LOC: G-LOC’a neden olamayacak derecelerdeki +Gz kuvvetlerine kısa süreli maruz kalındığında veya – Gz kuvvetli bir hareketin akabinde + Gz kuvvetli manevralarda (push to pull) ortaya çıkabilen, sinsi bir durum olarak tanımlanabilir. Bu durum 1980’lerin sonunda ABD Deniz Kuvvetleri tarafından (4), ABD Hava Kuvvetleri tarafından N-LOC (Near Loss of Consciousness) olarak adlandırılmıştır (1). “Neredeyse, hemen hemen, kısmi bilinç kaybı” biçiminde Türkçe’leştirilebilecek olan A-LOC (veya N-LOC), çok çeşitli fiziksel, fizyolojik, bilişsel ve duygusal semptomları içeren bir sendromdur. Pilotların ve uçuş doktorlarının çoğu bu kavramı tam olarak bilmezler; bunu yaşayan pilotlar bu konuda konuşmaktan kaçınırlar veya sanki normal bir olgu gibi görürler (4).

ABD’de yapılan bir santrifüj çalışmasında, 9 pilota tedrici artan biçimde (arada 1 dakika istirahat boşlukları olacak şekilde), bilinç kaybı (G-LOC) oluşuncaya kadar 6, 8, 10 +Gz profilleri (toplam 161 profil) uygulanmış ve bunların 66’sında A-LOC gözlenmiştir (5). ABD Hava Kuvvetlerinin yaptığı benzer çalışmada ise, 58 santrifüj uçuşunun 3’ünde G-LOC, 37’sinde N-LOC ortaya çıktığı gösterilmiştir (1).

A-LOC sırasında uçucular G kuvvetinin başlangıcından istirahat dönemine kadar geçen sürede neler olduğunu hatırlayamazlar (amnezi); nerede ve niçin orada olduklarını, o sırada ne yaptıklarını, uçak içi cihazların ikazlarını algılayamazlar (konfüzyon). En dramatik olanı ise bu süreçte konuşamamalarıdır (afazi); ne söylemek istediklerini bildiklerini ama bunu kelimelere dökemediklerini ifade ederler. Bazıları kendilerini mutlu, zinde ve enerjik, bazıları tam tersine hoşnutsuz ve kaygılı hissederler. Ayrıca el ve kollarda sızlama (%32), istem dışı hareketler (%30), donuk-ifadesiz yüz (%56), titreme, işitme kaybı (%12) ve geçici paralizi (%9) gibi fiziksel semptomlar görülebilir (3,5).

A-LOC, uçuş mürettebatının zihinsel, fiziksel ve duygusal tepkilerini bozan sinsi bir sendromdur. Bellekte oluşan boşluklar, gecikmiş kendine gelme süresi ve istemli kas kontrolünün kaybı, uçuş sırasındaki tehlikeyi arttırır.
Kaynaklar:

1. Balldin UI, Nunneley SA, et al. Acceleration induced near-loss of concsiousness. 74th Annual ASMA Scientific Meeting, (2003) Abs # 321

2. Burton RR, Whinnery JE. Biodynamics: Sustained Acceleration. In: Dehart RL, Davis JR, eds. Fundamentals of Aerospace Medicine, 3rd ed. Philadelphia: Lippincott Williams&Wilkins; 2002:136-7.

3. Campbell RD, Bagshaw M. The basics of flight physiology: effects of acceleration. Human Performance and Limitations in Aviation, 3rd ed. Cornwall: Blackwell Science; 2002:31-3.

4. Johnson EG, Anderson C. A-Loc: a case report and survey. 75th Annual ASMA Scientific Meeting, (2004) Abs # 71

5. Shender BS, Forster EM, Hrebien L, et al. Acceration-induced near-loss of consciousness: The A-LOC Syndrome. Aviat Space Environ Med. 2003;74:1021-28

Hazırlayan: Dr. Levent Şenol (GATA Hava ve Uzay Hek. Merkezi)

Yorumlar