{"id":1128,"date":"2013-01-29T20:02:47","date_gmt":"2013-01-29T18:02:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hvtd.org\/?p=1128"},"modified":"2013-01-29T20:02:47","modified_gmt":"2013-01-29T18:02:47","slug":"erkek-ve-bayan-ogrenci-pilotlarda-ucak-tutmasinin-etkisi-uyum-saglama-hizi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hvtd.org\/?p=1128","title":{"rendered":"Erkek ve Bayan \u00d6\u011frenci Pilotlarda U\u00e7ak Tutmas\u0131n\u0131n Etkisi; Uyum Sa\u011flama H\u0131z\u0131"},"content":{"rendered":"

\"ucaktutmasi\"<\/a>U\u00e7ak tutmas\u0131 (UT) u\u00e7u\u015fta ortaya \u00e7\u0131kan, \u00f6zellikle bulant\u0131 ve kusman\u0131n e\u015flik etti\u011fi klinik bir sendromdur. Bu ana belirtilere ek olarak halsizlik, solukluk, y\u00fczde k\u0131zarma, so\u011fuk terleme, kar\u0131nda rahats\u0131zl\u0131k hissi, barsak hareketlerinde de\u011fi\u015fiklikler, kandaki hormon d\u00fczeyinde de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6zlenebilir. Kusma, objektif ve kolay de\u011ferlendirilebilir oldu\u011fu i\u00e7in temel belirti say\u0131l\u0131r; ama baz\u0131 olgularda g\u00f6r\u00fclmeyebilir. UT, bir\u00e7ok u\u00e7ucuyu \u00f6zellikle u\u00e7u\u015f kariyerlerinin ba\u015flang\u0131c\u0131nda etkiler; belirtileri ki\u015fiden ki\u015fiye de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterebildi\u011fi gibi ayn\u0131 ki\u015fi farkl\u0131 zamanlarda farkl\u0131 d\u00fczeylerde etkilenebilir. UT genellikle k\u0131sa s\u00fcreli maruziyetler (birka\u00e7 dakikadan birka\u00e7 saate kadar) sonras\u0131 olu\u015fmakla birlikte, akrobasi ve hava muharebesi manevralar\u0131 sonras\u0131 y\u00fcksek yo\u011funluklu hareket uyaranlar\u0131 sonras\u0131 da geli\u015febilir. \u00d6\u011frenci pilotlarda UT g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 %11-39 aras\u0131nda g\u00f6zlenmi\u015ftir. Genelde u\u00e7u\u015f kariyerlerinin ba\u015flar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan UT, u\u00e7u\u015f e\u011fitimi i\u00e7inde bir s\u00fcre sonra ge\u00e7er. Havac\u0131l\u0131kta baz\u0131 bireylerin bulant\u0131 verici uyanlara kar\u015f\u0131 uzam\u0131\u015f bir duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenebilir, bunlara “yava\u015f al\u0131\u015fanlar” denir. Bunlardan baz\u0131lar\u0131 rehabilitasyon programlar\u0131 i\u00e7in adayd\u0131r. Daha \u00f6nce u\u00e7u\u015fa al\u0131\u015fm\u0131\u015f olan bireyler normal u\u00e7u\u015f aktiviteleri s\u0131ras\u0131nda UT belirti ve bulgular\u0131 vermezler. Ancak bir s\u00fcre u\u00e7u\u015ftan uzak kal\u0131rlarsa tekrar u\u00e7u\u015fun ivmeli hareketlerine maruz kal\u0131nca tekrar UT geli\u015ftirebilirler. Bu olay kazan\u0131lm\u0131\u015f olan al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 zaman i\u00e7inde elde tutulamamas\u0131 sonucu olabilir. Bu al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 devam ettirme becerisine “elde tutma” (retention) denilir. Pilotun kariyerinin erken d\u00f6nemlerinde UT’nin idaresinde yeni hareket ortam\u0131na h\u0131zl\u0131 uyum sa\u011flama becerisi ve bu becerinin “elde tutulmas\u0131” \u00f6nemli mihenk ta\u015flar\u0131d\u0131r. \u0130talya’daki Latina Hava \u00dcss\u00fc – Temel Askeri U\u00e7u\u015f Okulunda 2000-2003 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olan bu \u00e7al\u0131\u015fma \u00f6\u011frenci pilotlar \u00fczerinde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 336\u2019s\u0131 erkek 40\u2019\u0131 bayan, 17-23 ya\u015flar\u0131 aras\u0131nda toplam 376 \u00f6\u011frenci \u00e7al\u0131\u015fmaya dahil edilmi\u015ftir.<\/p>\n

Sonu\u00e7lar<\/b>: U\u00e7ak tutmas\u0131 vakalar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 131 ki\u015fidir (118 erkek,13 bayan). Uzam\u0131\u015f duyarl\u0131l\u0131k (yani 6\u2019dan daha fazla u\u00e7ak tutmas\u0131, bulant\u0131-kusma) az say\u0131da \u00f6\u011frenci pilotta g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. (11 erkek, 5 bayan: T\u00fcm \u00f6rneklemin %4.3\u2019\u00fc; t\u00fcm UT duyarl\u0131 \u00f6\u011frencilerin %12\u2019si).<\/p>\n

Yava\u015f uyum g\u00f6sterenlerde cinsiyet fark\u0131 belirgin olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r: Erkeklerde %9.3, bayanlarda %38.5. Muhtemelen bayan denek say\u0131s\u0131n\u0131n azl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle bayanlar erkeklere g\u00f6re UT a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha d\u00fczensiz bir davran\u0131\u015f durumu g\u00f6stermi\u015flerdir.<\/p>\n

Tart\u0131\u015fma<\/b>: \u00a0Bu \u00e7al\u0131\u015fmada UT\u2019ye duyarl\u0131l\u0131k, kusma ata\u011f\u0131 kriter al\u0131narak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Kusma ata\u011f\u0131 oran\u0131 bayan ve erkeklerde benzer oranda ve beklenen aral\u0131kta tespit edilmi\u015ftir. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, bayan \u00f6\u011frenci pilotlar\u0131 i\u00e7in erken u\u00e7u\u015f e\u011fitiminde UT\u2019ye ba\u011fl\u0131 olarak bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmedi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Temel e\u011fitimde her iki cinsiyet de benzer oranda hastalanm\u0131\u015ft\u0131r (yakla\u015f\u0131k 3 \u00f6\u011frenciden biri). Baz\u0131 olgular u\u00e7ak tutmas\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kan yetersizli\u011fe ba\u011fl\u0131 olarak temel e\u011fitimden ay\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak baz\u0131 olgularda UT, u\u00e7ak kullanmadaki deneyim eksikli\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak otonomik sinir sisteminde ortaya \u00e7\u0131kan baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklere ve psikolojik unsurlara ba\u011fl\u0131 da olmu\u015f olabilir. Bu ayr\u0131m\u0131 yapabilmek i\u00e7in \u00f6\u011frenci pilotlarda psikometrik ara\u015ft\u0131rma muhtemelen faydal\u0131 olurdu, fakat bu yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Uyum sa\u011flama h\u0131z\u0131, cinsiyetler aras\u0131nda istatistiksel olarak anlaml\u0131 fark olan tek parametredir. Yava\u015f uyum g\u00f6steren kategorisinde bayanlar y\u00fcksek bir orana sahiptir (toplam\u0131n %12.5\u2019i ve UT olanlar\u0131n %38.5\u2019i bayan iken; toplam\u0131n %3.3\u2019\u00fc ve UT olanlar\u0131n %9.3\u2019\u00fc erkektir.) Pratik bir yakla\u015f\u0131mla, bir \u00f6\u011frenci pilot UT kategorisine giriyorsa yava\u015f uyum g\u00f6sterme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, bayanlarda erkeklere g\u00f6re daha y\u00fcksektir. Ancak bu u\u00e7u\u015f belgelendirmesi i\u00e7in bir yetersizlik te\u015fkil etmez.<\/p>\n

4 y\u0131ll\u0131k takip s\u00fcresini tamamlayan 63 olgudan 5 tanesi temel e\u011fitim d\u00f6neminde UT\u2019den etkilenmemi\u015ftir. Di\u011fer taraftan daha \u00f6nce UT ata\u011f\u0131 olmayan bireylerde UT\u2019nin aniden ba\u015flamas\u0131 de\u011ferlendirmeye al\u0131nmal\u0131d\u0131r, bu olay 13 olguda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir (8 olguda birinci d\u00f6nem, 3 olguda ikinci d\u00f6nem, 2 olguda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nem). \u00d6ng\u00f6r\u00fclemeyen ki\u015fisel fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 d\u00fczensiz u\u00e7ak tutmas\u0131 olu\u015fmas\u0131 63 olgunun 18\u2019inde (%28.6) g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu bulgular Hu ve Stern\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile tezat olu\u015fturmaktad\u0131r. Hu ve Stern, optokinetik d\u00f6nen silindir ile tetiklenen bulant\u0131ya uyumun k\u0131smi elde tutmas\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 1 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6zlemlemi\u015flerdir. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bulgular\u0131na g\u00f6re elde tutma olay\u0131, u\u00e7u\u015ftan uzun s\u00fcre uzak kalma sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan UT\u2019nin azalt\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli bir ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclmemektedir. 4 y\u0131l boyunca UT s\u0131kl\u0131\u011f\u0131nda meydana gelen belirgin de\u011fi\u015fiklikler UT olu\u015fumunda elde tutman\u0131n ufak bir rol\u00fc oldu\u011funu desteklemektedir. UT s\u0131kl\u0131\u011f\u0131, belirli e\u011fitim d\u00f6nemleri ile ili\u015fkilidir.<\/p>\n

Genel De\u011ferlendirmeler<\/b>: Ara\u00e7 tutmas\u0131 ile ilgili eski \u00e7al\u0131\u015fmalar vestib\u00fcler sistemi uyaran de\u011fi\u015fik uyaranlar kullanarak u\u00e7u\u015f ekibinde UT\u2019yi tespit etmeyi ama\u00e7lamaktayd\u0131. 1980\u2019li y\u0131llarda UT\u2019ye hassas bireylerin erken tan\u0131s\u0131 i\u00e7in baz\u0131 testler geli\u015ftirilmi\u015fti. Ancak genel olarak bu testlerin hepsi u\u00e7u\u015f \u015fartlar\u0131 ile d\u00fc\u015f\u00fck korelasyon g\u00f6stermekteydi. Hoffer ve arkada\u015flar\u0131 dinamik posturografi ve rotasyon sandalyesi kullan\u0131larak elde edilen denge zaman sabitinin, (%70 duyarl\u0131l\u0131k ile) ara\u00e7 tutmas\u0131 olan ve olmayan bireyleri ay\u0131rt edebildiklerini g\u00f6stermi\u015flerdir. Bu bulgular Soesterberg\u2019teki TNO Laboratuvarlar\u0131nda 14 pilot \u00fczerinde yap\u0131lm\u0131\u015f detayl\u0131 de\u011ferlendirmeler ile uyum i\u00e7indedir. \u0130HK\u2019da u\u00e7u\u015f ekibi se\u00e7imlerinde UT i\u00e7in t\u0131bbi tarama testi uygulanmamaktad\u0131r. Sadece g\u00f6rsel ve denge organlar\u0131 i\u00e7in klinik de\u011ferlendirme yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n verileri \u0130HK \u00f6\u011frenci pilotlar\u0131n\u0131n \u00e7ok basamakl\u0131 u\u00e7u\u015f e\u011fitimleri ve UT\u2019nin d\u00fczensiz ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 nedeniyle bu t\u00fcr bir yakla\u015f\u0131m\u0131n do\u011fru oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. U\u00e7u\u015f aktivitesi daha d\u00fczenli ve uzun s\u00fcreli oldu\u011fu zaman yerel u\u00e7u\u015f hekiminin takibi alt\u0131nda hassas bireylerin tespit edilmesi ve bu bireylerin duyars\u0131zla\u015ft\u0131rma programlar\u0131na al\u0131nmas\u0131 daha uygun olacakt\u0131r.<\/p>\n

Kaynak<\/b>: Lucertini M, Lugli V, Casagrande M, Trivelloni P. Aviat Space Environ\u00a0 Med 2008; 79: 77-84<\/p>\n

\u00c7eviri:<\/b> \u00a0Dr. G\u00f6zde Bumin Ayd\u0131n. D\u0131\u015fkap\u0131 Y.Beyaz\u0131t E\u011f.Ara\u015f.Hast. Aneztezi Uzm.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

U\u00e7ak tutmas\u0131 (UT) u\u00e7u\u015fta ortaya \u00e7\u0131kan, \u00f6zellikle bulant\u0131 ve kusman\u0131n e\u015flik etti\u011fi klinik bir sendromdur. Bu ana belirtilere ek olarak halsizlik, solukluk, y\u00fczde k\u0131zarma, so\u011fuk terleme, kar\u0131nda rahats\u0131zl\u0131k hissi, barsak hareketlerinde de\u011fi\u015fiklikler, kandaki hormon d\u00fczeyinde de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6zlenebilir. Kusma, objektif ve kolay de\u011ferlendirilebilir oldu\u011fu i\u00e7in temel belirti say\u0131l\u0131r; ama baz\u0131 olgularda g\u00f6r\u00fclmeyebilir. UT, bir\u00e7ok u\u00e7ucuyu \u00f6zellikle u\u00e7u\u015f kariyerlerinin ba\u015flang\u0131c\u0131nda etkiler; belirtileri […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-1128","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bulten"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1128"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1128\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1130,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1128\/revisions\/1130"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}