1 Haziran 1999 gecesi Dallas’tan kalkan American Airlines\u2019\u0131n MD-82 u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n Arkansas-Little Rock meydan\u0131na inmesine saniyeler kala, f\u0131rt\u0131na ve \u00f6n cama gelen yo\u011fun ya\u011fmur y\u00fcz\u00fcnden pist g\u00f6r\u00fclemez hale gelmi\u015fti. Birka\u00e7 saniye sonra pisti g\u00f6ren kaptan, 200 ft irtifada yan r\u00fczg\u00e2rlarla u\u011fra\u015farak pisti ortalamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bu arada yere yak\u0131nl\u0131k uyar\u0131 sistemi (GPWS) 2 kez piste \u00e7arpma uyar\u0131s\u0131 verdi. F\/O, kaptana meydan turu \u00f6nermeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ama bunu s\u00f6yleseydi muhtemelen reddedilecekti; \u00e7\u00fcnk\u00fc kaptan ini\u015fe kilitlenmi\u015fti, bir an \u00f6nce inmek istiyordu. Sadece kaptan de\u011fil di\u011fer ekip de bu modda idiler. Pilotlar son yakla\u015fmada u\u00e7a\u011f\u0131n hava frenlerini otomatik olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131 unutmu\u015f ve\u00a0ground spoiler<\/em>‘lerin a\u00e7\u0131k oldu\u011funu teyit etmemi\u015flerdi. Frenleme performans\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azalm\u0131\u015f olan u\u00e7ak, pistte sa\u011fa sola 16 dereceye varan a\u00e7\u0131larla y\u00f6n de\u011fi\u015ftirirken pistten \u00e7\u0131karak yakla\u015fma \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n demir desteklerine \u00e7arpt\u0131; pilot dahil 11 ki\u015fi \u00f6ld\u00fc, 83 ki\u015fi yaraland\u0131… \u015eirket sorumlulu\u011fu kabul ederek milyonlarca dolar tazminat \u00f6dedi. 5 y\u0131l sonra, kazada ya\u015famlar\u0131n\u0131 yitirenlerin an\u0131s\u0131na yap\u0131lan t\u00f6rende bir kazazede, kaptan pilot R. Buschmann’\u0131n an\u0131s\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermeyi \u015fiddetle reddetti…<\/span><\/p>\n Pas ge\u00e7mek gerekti\u011fi halde ini\u015f \u0131srar\u0131 y\u00f6n\u00fcnden benzerli\u011fi olan bir olay 1994 y\u0131l\u0131nda Van’da ya\u015fand\u0131. O g\u00fcn Van meydan\u0131nda sis ve tipi vard\u0131, g\u00f6r\u00fc\u015f mesafesi \u00e7ok azd\u0131; pist \u0131\u015f\u0131klar\u0131 yetersizdi ve ILS cihaz\u0131 da yoktu. Kulenin yapt\u0131\u011f\u0131 Ankara’ya d\u00f6nme \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 kaptan ba\u015ftan kabul etti, sonra F\/O’nun itiraz\u0131na ra\u011fmen ini\u015f denemesi yapmaya karar verdi; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc denemede Kale Tepesi mevkiinde \u00e7ak\u0131ld\u0131. Bu CFIT kazas\u0131nda 6 m\u00fcrettebat ve 49 yolcu \u00f6ld\u00fc. Bu trajik \u00f6yk\u00fcn\u00fcn benzeri 2003 y\u0131l\u0131nda Diyarbak\u0131r’da ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti.<\/p>\n \u00c7ok a\u00e7\u0131k ki, bu olaylarda pilotlar pas ge\u00e7me\u00a0(go around)<\/em>\u00a0karar\u0131 verip ba\u015fka meydanlara y\u00f6nelmi\u015f olsalard\u0131 bu kazalar olmayacak, pilotlar kendileriyle birlikte bir\u00e7ok insan\u0131 \u00f6l\u00fcme g\u00f6t\u00fcrmeyecekti. B\u00f6ylesi dramatik kazalar\u0131n haz\u0131rl\u0131k s\u00fcrecinde sinsice rol oynayan fakt\u00f6rleri (psikolojik b\u00f6cekleri) mercek alt\u0131na almak gerekir. Belki \u00e7ok say\u0131da ba\u015fka fakt\u00f6rler de devrede olabilir, ama en g\u00f6ze \u00e7arpanlar a\u015fa\u011f\u0131daki ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda incelenmi\u015ftir:<\/p>\n 1.\u00a0Pas ge\u00e7meme bask\u0131s\u0131:<\/strong>\u00a0<\/strong>Eski y\u0131llarda, pilotlar\u0131n ini\u015fte pas ge\u00e7meleri mesleki yetersizlik ve yeteneksizlik olarak alg\u0131lan\u0131r ve ho\u015f kar\u015f\u0131lanmazd\u0131. Her bir pas ge\u00e7menin yak\u0131t sarfiyat\u0131n\u0131 bir miktar artt\u0131rmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden y\u00f6netimlerin a\u00e7\u0131k ve \u00f6rt\u00fcl\u00fc bask\u0131lar\u0131na maruz kalan pilotlar, pas ge\u00e7meyi gerektiren durumlarda ikileme girer, \u00f6zg\u00fcrce karar veremezdi. Kaptan\u00a0Pilot Bahad\u0131r Altan bir s\u00f6yle\u015fisinde,\u00a0\u201cT\u00fcrk pilotu asla pas ge\u00e7mez!\u201d\u00a0<\/strong>gibi bir ironi ile bu usta\/cesur pilot kompleksine vurgu yapm\u0131\u015ft\u0131. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde havayolu \u015firketlerimiz bu konuda engelleyici de\u011fil, en k\u00fc\u00e7\u00fck bir emniyetsizlik ku\u015fkusunda pas ge\u00e7meyi te\u015fvik edici telkinlerde bulunmakta, hatta kazaya d\u00f6n\u00fc\u015fmemi\u015f olsa bile pilota \u2018neden pas ge\u00e7medi\u011fini\u2019 sormaktad\u0131r.<\/p>\n 2. Karar verme psikolojisi:<\/strong>\u00a0Kale \u00f6n\u00fcnde aya\u011f\u0131na top gelen bir futbolcu ne yapar? Ya topu do\u011frudan kaleye vurur, ya \u00e7al\u0131m at\u0131p \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131ktan sonra \u015fut atar, ya da risk de\u011ferlendirmesi yaparak vurmaktan vaz ge\u00e7er, daha uygun birine pas verir… Bu s\u00fcre\u00e7te olay\u0131 do\u011fru veya yanl\u0131\u015f kavrama, inisiyatif al\u0131p-almama, ego h\u0131rslar\u0131yla riske girme veya girmeme, korkular veya kahraman olma arzular\u0131\u2026 beyinde cirit atmaktad\u0131r. Saniyeler i\u00e7inde verece\u011fi karar ma\u00e7\u0131n kaderini belirleyecek kadar \u00f6nemlidir\u2026<\/p>\n Karar verme, CRM\u2019in ana ba\u015fl\u0131klar\u0131n birisi oldu\u011fu kadar, psikolojik s\u00fcre\u00e7lerle i\u00e7 i\u00e7e bir bili\u015fsel i\u015flemdir. Duyu organlar\u0131ndan gelen alg\u0131lar ve d\u0131\u015far\u0131dan gelen bilgiler, beynimizdeki hayali bir ‘kara kutuda’ i\u015flemden ge\u00e7er\u00a0(information processing).<\/em>\u00a0\u0130\u00e7inde korkular, \u00f6zlemler, tak\u0131nt\u0131lar, kompleksler, \u00f6ncelikler, ki\u015fiye \u00f6zel travmalar, vs. bulunan kara kutuya giren bilgiler ki\u015fiden ki\u015fiye farkl\u0131 bi\u00e7imde i\u015flenir. B\u00fct\u00fcn e\u011fitim, talimat, \u00e7eklist, direktif ve SOP’lerin amac\u0131, insana ait bu s\u00fcbjektif unsurlar\u0131 ve de\u011fi\u015fken kararlar\u0131 standardize etmektir. Otomasyon sistemleri de operat\u00f6r\u00fcn (pilot, hava trafik kontrol\u00f6r\u00fc) mentoru gibi i\u015flev g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n 3.\u00a0Ki\u015filik yap\u0131s\u0131:<\/strong>\u00a0\u015eizoid, paranoid, obsesif, narsistik, histerik, \u00e7ekingen, s\u0131n\u0131r, antisosyal gibi ki\u015filik bozuklu\u011fu olan insanlar u\u00e7u\u015fa kabul edilmezler, ya da bu bozukluklar\u0131 tespit edilen pilotlar u\u00e7u\u015ftan ay\u0131r\u0131l\u0131rlar. Ancak bir\u00e7ok insanda ki\u015filik bozuklu\u011fu d\u00fczeyinde olmasa da, ki\u015filik \u00f6zelli\u011fi niteli\u011finde paranoid, obsesif, narsistik, \u00e7ekingen vs. unsurlar bulunuyor olabilir. Pas ge\u00e7mek ya da ge\u00e7memek karar\u0131n\u0131 verme an\u0131nda, pilotun ki\u015filik yap\u0131s\u0131ndaki bu unsurlarla uyumlu baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f ve davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131 otomatik bi\u00e7imde devreye girecektir. Psikolojik zaaf ve tak\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n \u2018fark\u0131nda olanlar\u2019 bunlar\u0131 kontrol alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015facaklar; ama \u2018fark\u0131nda olmayan\u2019 beyinler olay\u0131 oldu\u011fundan hafif, abart\u0131l\u0131 veya \u00e7arp\u0131k bi\u00e7imde yorumlayacak; patolojik veya duygusal kararlarla fel\u00e2kete gideceklerdir… (Efes\u2019li Heraklitos Milattan \u00f6nce 500 y\u0131l\u0131nda \u2018\u0130nsan\u0131n karakteri kaderidir\u201d demi\u015fti).<\/p>\n \u00d6rne\u011fin ma\u00e7o karakter \u00f6zellikli biri, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ve grup kararlar\u0131n\u0131 dikkate almaz; kendi yetkinli\u011fini kan\u0131tlama, kendisini \u00f6ne \u00e7\u0131karma, her \u015feyleri bildi\u011fini kan\u0131tlama pe\u015findedir.\u00a0“\u0130kidir inemedim, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcde pas ge\u00e7tim, art\u0131k d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcde kesin inerim\u201d\u00a0<\/em>diye ko\u015fullar\u0131 zorlayabilir, delice ve \u00f6l\u00fcm\u00fcne i\u015fler yapabilir. Ma\u00e7olar\u0131n tam tersi profil \u00e7izen karars\u0131z ve korkak insanlar da k\u00f6t\u00fc karar vericilerdir. Bunlar bilgi ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve olaylar\u0131n geli\u015fimini objektif de\u011ferlendiremez, inisiyatif kullanamaz, s\u00fcrekli ba\u015fkalar\u0131n\u0131n onay\u0131na ihtiya\u00e7 duyar; yolcular\u0131n isteklerine g\u00f6re dahi karar de\u011fi\u015ftirebilir. Ma\u00e7olar tehlikeli durumlarda bile inmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, inisiyatifsiz olanlar \u015fartlar iyiyken de korkarak pas ge\u00e7ebilirler…<\/p>\n 4.\u00a0Yanl\u0131\u015f inan\u00e7 ve tutumlar:\u00a0<\/strong>Bunlar \u00e7ok say\u0131dad\u0131r: A\u015f\u0131r\u0131 iyimserlik\u00a0(Pollyana’c\u0131l\u0131k)<\/em>, Arzular\u0131n\u0131 ger\u00e7ek sanma\u00a0(Wishful thinking),<\/em>\u00a0Yanl\u0131\u015f hipotezler kurma, \u0130lk alg\u0131 ve kararda \u0131srar-inatla\u015fma, Kolay\u0131na ka\u00e7ma, Bo\u015fluklar\u0131 yanl\u0131\u015f doldurma, T\u00fcnel alg\u0131s\u0131, vs\u2026 Bunlardan ilgin\u00e7 biri de Kumarbaz yan\u0131lg\u0131s\u0131d\u0131r\u00a0(Gambler fallacy).<\/em>\u00a0Bu yan\u0131lg\u0131 i\u00e7inde olan insanlar, “3 defa hepyek att\u0131m, art\u0131k bu defa k\u00f6t\u00fc \u015fans bitti, d\u00fc\u015fe\u015f gelir; 7 kez tura att\u0131m, art\u0131k yaz\u0131 gelecektir…” diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Halbuki d\u00fc\u015fe\u015f gelme ihtimali her zar at\u0131\u015fta 1\/36; yaz\u0131 veya tura gelme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 her seferinde %50\u2019dir. Yani zihninde b\u00f6ylesine \u2018sihirli dengeler oldu\u011fu\u2019 yanl\u0131\u015f inanc\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131ran bir pilot, 3-5 kez olumsuzlukla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ysa, art\u0131k bunun bitip olumluya d\u00f6nece\u011fi beklentisine girip yanl\u0131\u015f karar verebilir.<\/p>\n 5.\u00a0\u0130ncinmezlik ill\u00fczyonu:<\/strong>\u00a0Kendisine k\u00f6t\u00fc bir \u015feyler olmayaca\u011f\u0131, sanki hi\u00e7 kaza yapmayaca\u011f\u0131 veya \u00f6lmeyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesini bilin\u00e7alt\u0131nda ta\u015f\u0131yan (\u00f6yle olmas\u0131n\u0131 arzu edip buna da kendini inand\u0131ran) ki\u015filer vard\u0131r ve bunun yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 %43 civar\u0131nda bulunmu\u015ftur. Bu, savunma mekanizmas\u0131 olarak kullan\u0131lan bir pozitif ill\u00fczyondur\u00a0(invulnerability, invincibility). \u2018Bana bir \u015fey olmaz’<\/em>c\u0131lar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6zg\u00fcveni g\u00f6r\u00fcn\u00fcr tehlikeleri ink\u00e2r etme tutumuna d\u00f6n\u00fc\u015febilir; kolayca risk al\u0131r, fel\u00e2ketlerin kenar\u0131nda gezinmeye ba\u015flarlar. Bu tutum havac\u0131l\u0131kta ma\u00e7o, kontrfobik\u00a0ve d\u00fcrt\u00fcselci (impulsif)\u00a0<\/em>pilotlarda olduk\u00e7a s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kabin, yer teknik ekiplerinde ve hava trafik kontrol\u00f6rlerinin i\u00e7inde de b\u00f6ylesi tak\u0131nt\u0131lar\u0131 olan insanlar vard\u0131r ve onlar\u0131n benzer tutumlar\u0131 da ciddi kazalar\u0131n a\u00e7\u0131k veya gizli kalm\u0131\u015f sebeplerinin haz\u0131rlay\u0131c\u0131s\u0131 olabilir.<\/p>\n 6.\u00a0Rahatl\u0131k:<\/strong>\u00a0Uzun y\u0131llar\u0131n tecr\u00fcbeleri baz\u0131 insanlarda a\u015f\u0131r\u0131 rahatl\u0131k hissi ve tehlikeli bir kendine g\u00fcven duygusu olu\u015fturabilir. A\u015f\u0131r\u0131 \u00f6zg\u00fcven\u00a0(over confidence)<\/em>, gams\u0131zl\u0131k, halinden memnuniyet\u00a0(complacency)\u00a0<\/em>ve i\u00e7inde bulunulan kritik durumun gerektirdi\u011fi heyecandan uzak olmak\u00a0(low arousal)<\/em>, bir \u00e7e\u015fit fark\u0131ndal\u0131k kayb\u0131\u00a0(loss of situational awareness)<\/em>\u00a0gibidir. Baz\u0131 insanlarda da tevekk\u00fcl\u00a0(resignation)<\/em>\u00a0tutumu, ‘i\u015f olaca\u011f\u0131na var\u0131r, kadere kar\u015f\u0131 gelinmez’ teslimiyeti g\u00f6zlenir.<\/p>\n 7.\u00a0Aldat\u0131c\u0131 sezgiler:<\/strong>\u00a0\u2018Alt\u0131nc\u0131 his\u2019 gibi tan\u0131mlar\u0131 olan sezgilere parapsikoloji yaz\u0131lar\u0131nda \u00f6nem atfedilir, ama bilimsel kaynaklar bunlara mesafeli durur. Sezgilerin %80’den fazlas\u0131 yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r, belki ancak %10’u tutar; ama se\u00e7ici bellek bunlar\u0131 daha y\u00fcksek oranda imi\u015f gibi hat\u0131rlar. Sezgilerimizin \u00e7o\u011fu korkulara, \u00f6nyarg\u0131lara, beklentilere ve paranoyalara g\u00f6re \u015fekillenir; ger\u00e7ek de\u011fildir. Birka\u00e7 kez sezgilerinin tesad\u00fcfen tuttu\u011funu g\u00f6ren baz\u0131 insanlar, art\u0131k kendilerini olacaklar\u0131 \u00f6nceden alg\u0131lama yetene\u011fine sahip sanabilir. “Hissediyorum ki… Tahmin ediyorum ki…” diye ba\u015flayan c\u00fcmleler kurarak, ger\u00e7ek\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve davranmak yerine gizemlilik yolunda ilerlemeyi tercih ederler.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n 8. \u0130rkilme tepkisi:<\/strong>\u00a0Ani ve beklenmeyen ses, \u0131\u015f\u0131k gibi uyaranlar pilotlarda ve hava trafik kontrol\u00f6rlerinde irkilme tepkilerine\u00a0(startle)<\/em>\u00a0neden olur. Aniden geli\u015fen durumun anlam\u0131n\u0131 ve olas\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 kavrayamama, fark\u0131ndal\u0131k kayb\u0131, do\u011fru eyleme karar verememe, dikkat toplayamama, gereksiz ayr\u0131nt\u0131lara fikse olma, irrasyonel davran\u0131\u015flar (sa\u00e7ma konu\u015fma, d\u00fczeltici eyleme ge\u00e7ememe, donakalma, vs.) g\u00f6zlenebilir. 3-10 saniyeden 1 dakikaya kadar s\u00fcrebilen bu \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k hali i\u00e7indeyken, do\u011fru bir risk de\u011ferlendirmesi yap\u0131p pas ge\u00e7me veya kontroll\u00fc ini\u015f karar\u0131 vermek m\u00fcmk\u00fcn olmaz.<\/p>\n 9.\u00a0Eve D\u00f6n\u00fc\u015f Sendromu<\/strong>\u00a0(<\/em><\/strong>Get-Home-Itis<\/em>):<\/strong>\u00a0“Yetti art\u0131k, bitsin bu \u00e7ile, bir an \u00f6nce evimize gidelim” anlam\u0131nda, acelecilik ve sab\u0131rs\u0131zl\u0131k kaynakl\u0131 gereksiz riske girme durumudur. Pilotlar ve di\u011fer s\u00fcr\u00fcc\u00fcler kadar, elindeki kritik i\u015fleri bir an \u00f6nce bitirip \u00f6zel ya\u015fam\u0131ndaki program\u0131na d\u00f6nmeye sab\u0131rs\u0131zlanan ki\u015filerin acelecilik tutumudur. Bu psikoloji i\u00e7indeki pilotlar\u0131n ve hava trafik kontrol\u00f6rlerinin zihninde riskler hafife al\u0131nabilir, objektif tehlikeler g\u00f6rmezden gelinebilir, pas ge\u00e7ip ge\u00e7meme gibi kararlar sa\u011fl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde verilemez…<\/p>\n Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n Do\u011fu\u015ftan gelen sezgisel\u00a0(heuristic)<\/em>\u00a0veya do\u011fal karar verme\u00a0(naturalistic decision-maker)\u00a0<\/em>becerilerine\u00a0sahip insanlar vard\u0131r, ama bunlar \u00e7ok fazla de\u011fildir ve bu yetileri her zaman i\u015flemez… Havac\u0131l\u0131kta emniyet y\u00f6netiminin hedeflerinden biri; egolar\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131nda tutabilen, ak\u0131lc\u0131 kararlar veren, gereksiz yere riske girmeyen, kar\u0131\u015f\u0131k\/zor durumlarda bask\u0131 g\u00f6rse bile do\u011fru karar verme (gerekiyorsa pas ge\u00e7me) cesaret ve inisiyatifi kullanabilen ekipler olu\u015fturmakt\u0131r. Bu beceri e\u011fitimle kazan\u0131labilir; liderlik, karar verme ve psikolojik i\u00e7g\u00f6r\u00fc\u00a0(insight)<\/em>\u00a0e\u011fitimleri yap\u0131labilir. Kanada\u2019da karar verme e\u011fitimleri olmayan pilotlar\u0131n do\u011fru karar verme oran\u0131 %43 iken, b\u00f6yle bir e\u011fitim alan pilotlar\u0131n do\u011fru karar verme ba\u015far\u0131s\u0131 %83 bulunmu\u015ftur (*).<\/p>\n Do\u011fru karar verme becerisine sahip dengeli insanlar sadece havac\u0131l\u0131kta de\u011fil, ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda kendilerini de beraberindekileri de esenli\u011fe g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Shakespeare’in Hamlet’indeki me\u015fhur tirad\u0131 biraz de\u011fi\u015ftirecek olursak;<\/p>\n Pas ge\u00e7mek<\/strong>\u00a0ya da ge\u00e7memek; i\u015fte b\u00fct\u00fcn mesele bu!<\/strong><\/p>\n (*) Martinussen M, Hunter DR. Aviation Psychology and Human Factors. CRC Press, USA, 2010. pp. 191-4.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yazar : Prof. Dr. Muzaffer \u00c7eting\u00fc\u00e7 Yay\u0131nlanma tarihi : 12 \u015eubat 2020 https:\/\/www.airkule.com\/yazar\/PAS-GECME-GECMEME-KARARININ-PSIKOLOJISI\/1364\/ 1 Haziran 1999 gecesi Dallas’tan kalkan American Airlines\u2019\u0131n MD-82 u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n Arkansas-Little Rock meydan\u0131na inmesine saniyeler kala, f\u0131rt\u0131na ve \u00f6n cama gelen yo\u011fun ya\u011fmur y\u00fcz\u00fcnden pist g\u00f6r\u00fclemez hale gelmi\u015fti. Birka\u00e7 saniye sonra pisti g\u00f6ren kaptan, 200 ft irtifada yan r\u00fczg\u00e2rlarla u\u011fra\u015farak pisti ortalamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bu arada yere yak\u0131nl\u0131k […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-3743","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bulten"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3743","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3743"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3743\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3744,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3743\/revisions\/3744"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3743"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3743"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3743"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.airkule.com\/images\/image\/20200212-mcetinguc-1.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.airkule.com\/images\/image\/20200212-mcetinguc2.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.airkule.com\/images\/image\/20200212-mcetinguc3.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.airkule.com\/images\/image\/20200212-mcetinguc4.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.airkule.com\/images\/image\/20200212-mcetinguc5.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.airkule.com\/images\/image\/20200212-mcetinguc6.png\")
10. Karars\u0131z kalmak:<\/strong>\u00a0Karar verme \u00f6ncesi t\u00fcm veriler ortaya konulup, \u00e7e\u015fitli durum senaryolar\u0131 ve olas\u0131l\u0131klar g\u00f6zden ge\u00e7irilmelidir. Bu bazen \u00e7ok s\u0131k\u0131\u015f\u0131k zaman dilimlerinde seri bi\u00e7imde, bazen daha geni\u015f zaman dilimlerinde yap\u0131lmak zorundad\u0131r. Her iki halde de inisiyatif alamama, olumsuz sonu\u00e7lar\u0131n korkusu alt\u0131nda do\u011frunun ne oldu\u011funu bulamama gibi nedenlerle karar verme s\u00fcreci gecikebilir. \u2018Buridan\u2019\u0131n E\u015fe\u011fi\u2019 fabl\u0131\u00a0(Buridan\u2019s Ass Paradox)<\/em>, ikilem i\u00e7indeki insanlar\u0131n kilitlenmesini anlat\u0131r: A\u00e7 ve susuz bir e\u015fek, \u00f6n\u00fcndeki su ve samandan hangisine y\u00f6nelece\u011fine karar veremedi\u011fi i\u00e7in a\u00e7l\u0131ktan ve susuzluktan \u00f6l\u00fcr…<\/p>\n