Yazar : Prof. Dr. Muzaffer \u00c7eting\u00fc\u00e7<\/p>\n
Yay\u0131nlanma tarihi : 6 Haziran 2022<\/p>\n
https:\/\/www.airkule.com\/yazar\/UZAYA-GONDERILECEK-INSANLARIN-SECIMI-VE-INSAN-FAKTORLERI\/2787\/<\/a><\/p>\n 1961 y\u0131l\u0131nda Yuri Gagarin\u2019den ba\u015flamak \u00fczere 2021 y\u0131l\u0131 sonuna kadar ge\u00e7en 60 y\u0131lda 65\u2019i kad\u0131n olmak \u00fczere 600\u2019den fazla insan uzaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bunlar\u0131n \u00e7ok az\u0131, k\u0131sa s\u00fcreli uzay deneyimi ya\u015fay\u0131p d\u00f6necekleri i\u00e7in ince sa\u011fl\u0131k kontrollerinden ge\u00e7irilmesi gerekmeyen uzay turistleriydi. B\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu ise uzay istasyonlar\u0131nda kalarak ara\u015ft\u0131rmalar yapan astronotlar ve bilim insanlar\u0131yd\u0131. Bu ikinci grup titiz de\u011ferlendirmelerden ge\u00e7er. Fizyolojik, psikolojik ve t\u0131bbi sorunlar\u0131n\u0131n olmamas\u0131 yan\u0131nda, uzay ko\u015fullar\u0131na uygunluk ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131k kriterlerini kar\u015f\u0131lamalar\u0131 beklenir.<\/span><\/p>\n 2023 y\u0131l\u0131nda Uluslararas\u0131 Uzay \u0130stasyonuna 10 g\u00fcnl\u00fck g\u00f6zlem i\u00e7in gidecek \u2018T\u00fcrkonot\u2019 adaylar\u0131 i\u00e7in, astronot ve kozmonotlar\u0131n tabi tutuldu\u011fu s\u0131k\u0131 sa\u011fl\u0131k kontrolleri ve fiziksel testler (yer\u00e7ekimsiz ortam deneyleri, G kuvvetlerine maruziyet, vs) \u2018gereksiz\u2019 g\u00f6r\u00fcnse de, kan\u0131m\u0131zca bunlar kesinlikle yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin Virgin Galactic \u015firketi, turistik uzay program\u0131na al\u0131nan ki\u015filere bile toleranslar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek amac\u0131yla santrif\u00fcj deneylerinde +3,5 Gz uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayr\u0131ca anti-G manevralar\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretildi\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. 2021 y\u0131l\u0131nda ilk kez sivil bir grubu 3 g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne uzaya g\u00f6t\u00fcren SpaceX\u2019in Crew Dragon kaps\u00fcl\u00fcn\u00fcn 4 ki\u015filik ekibi de santrif\u00fcjde +4,5 G\u2019ye, parabolik u\u00e7u\u015fta Zero-G\u2019ye maruz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, askeri jetlerde u\u00e7urulmu\u015ftu. (Bu yolculu\u011fun belgeseli Netflix\u2019de\u00a0\u2018Countdown: \u0130nspiration-4 Mission to Space\u2019\u00a0<\/em>ad\u0131yla yay\u0131ndad\u0131r).<\/p>\n Uzay \u0130nsan\u0131 Se\u00e7imi<\/strong><\/p>\n NASA\u2019n\u0131n kuruldu\u011fu 1958 y\u0131l\u0131ndan itibaren astronot se\u00e7imlerinde \u00e7ok s\u0131k\u0131 elemeler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk proje olan Mercury i\u00e7in 500 se\u00e7kin jet pilotu al\u0131nm\u0131\u015f; \u00e7e\u015fitli testlerden ge\u00e7irildik\u00e7e astronot aday\u0131 say\u0131s\u0131 s\u0131ras\u0131yla 110\u2019a, 69\u2019a ve nihayet 7\u2019ye d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. 1988-89 y\u0131llar\u0131ndaki astronot se\u00e7im s\u00fcrecinde ABD Hava Kuvvetlerinde en az bin saatlik sava\u015f jet u\u00e7u\u015fu deneyimi olan 3-4 bin pilottan sadece 20 ki\u015fi aday olabilmi\u015fti. Yani kazananlar\u0131n oran\u0131 %1\u2019den daha azd\u0131\u2026 2013 y\u0131l\u0131nda astronot olmak amac\u0131yla NASA\u2019ya ba\u015fvuran 6 bin ki\u015fiden sadece 8\u2019i m\u00fcl\u00e2kat a\u015famas\u0131n\u0131 ge\u00e7ebildi. 2017 y\u0131l\u0131nda yeni astronot kadrolar\u0131na ba\u015fvuran 18 binden fazla pilot, doktor, bilim adam\u0131 ve m\u00fchendis aras\u0131ndan 12 ki\u015fi bu i\u015fe uygun bulundu ve e\u011fitime al\u0131nd\u0131. Uzay g\u00f6revlerine fizyolojik ve psikolojik uygunluk de\u011ferlendirmesinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc simulat\u00f6r cihazlar\u0131nda, bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de uzay analo\u011fu izole ortamlarda yap\u0131l\u0131r. Bu arada sevdiklerinden ve ailelerinden uzak kalmaya tahamm\u00fclleri g\u00f6zlenir. Johnson Uzay Merkezi u\u00e7u\u015f doktoru ve psikiyatri \u015fefi Dr. Gary Beven, uzaya g\u00f6nderilen astronotlar\u0131n \u2018iyiler aras\u0131ndan se\u00e7ilmi\u015f en iyiler\u2019 oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti.<\/p>\n Ruslar\u0131n kozmonot se\u00e7imi de benzer zorluklar ve a\u015famalar i\u00e7ermektedir. 2007 y\u0131l\u0131nda Soyuz-11 arac\u0131yla Uluslararas\u0131 Uzay \u0130stasyonuna g\u00f6nderilecek Malezya\u2019l\u0131 ilk uzay adam\u0131n\u0131n (Angkasawan<\/em>) se\u00e7iminde ayn\u0131 titizlik g\u00f6sterilmi\u015fti. 2003 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan se\u00e7im s\u00fcrecinde, ba\u015fvuran 11 bin aday say\u0131s\u0131 ilk etapta 426\u2019ya indirilmi\u015f; t\u0131bbi ve psikolojik de\u011ferlendirmeler, irtifa ve G tolerans\u0131 testleri sonras\u0131nda aday say\u0131s\u0131 daha da azalarak 4\u2019e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. ISS\u2019de 9 g\u00fcn kalan Dr. \u015eeyh Muzaffer \u015e\u00fck\u00fcr, kanser ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131. Avrupa Uzay Ajans\u0131 (ESA), 2008 y\u0131l\u0131nda uzay program\u0131nda g\u00f6revlendirilecek astronot adaylar\u0131n\u0131 se\u00e7mek \u00fczere Avrupa \u00fclkelerine bir \u00e7a\u011fr\u0131 yapm\u0131\u015f; 19 \u00fclkeden 8.400 ki\u015fi internet \u00fczerinden ba\u015fvurmu\u015ftu. Temel kriterleri yeterli olan (162\u2019si kad\u0131n) 902 aday\u0131n, Frans\u0131z Uzay Organizasyonu (MEDES<\/em>) ve Alman Havac\u0131l\u0131k Merkezi (DLR<\/em>) taraf\u0131ndan yap\u0131lan testlerinde ilk a\u015famada %79\u2019u elenmi\u015f; kalan 192 adaydan da sadece 46 ki\u015fi (%24) ikinci a\u015famay\u0131 ge\u00e7ebilmi\u015fti. Binlerce aday\u0131n ba\u015fvurdu\u011fu s\u00fcre\u00e7lerde uygun (sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dayan\u0131kl\u0131) ki\u015filerle uygun olmayanlar\u0131n (select-in, select-out<\/em>) ay\u0131klanmas\u0131, bu t\u00fcr de\u011ferlendirmelerin en zor yan\u0131d\u0131r.<\/p>\n Psikolojik Testler ve Uygun Ki\u015filik<\/strong><\/p>\n Astronot adaylar\u0131nda psikopatolojiyi ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in MMPI-2 ve Rorschach; uygun ki\u015filik yap\u0131s\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in de PAI, NEO-PI-R, NEO-FFI, vs. testler kullan\u0131lmaktad\u0131r. Uzay benzeri kapal\u0131 ortamlara ve ba\u015fkalar\u0131yla birlikte ya\u015famaya uyum sa\u011flay\u0131p sa\u011flayamayacaklar\u0131, uzay analo\u011fu say\u0131lan izole habitatlarda (Antarktika, \u00e7\u00f6ller, havuzlar, n\u00fckleer denizalt\u0131lar, vs) tutularak de\u011ferlendirilmekte; yer\u00e7ekimsizli\u011fe olan tepkileri parabolik u\u00e7u\u015flarda test edilmektedir.<\/p>\n Uzay g\u00f6revleri i\u00e7in belirlenmi\u015f ideal bir ki\u015filik yap\u0131s\u0131 yoktur; i\u00e7ed\u00f6n\u00fck yap\u0131n\u0131n daha uygun oldu\u011fu sav\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ise de bu her durum i\u00e7in ge\u00e7erli bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. Ama gene de astronot olmaya uygun bir zihinsel yap\u0131 (astronaut mindset<\/em>) aranmal\u0131d\u0131r. \u2018\u0130yi kom\u015fuluk\u2019 \u00f6zellikleri, uyumluluk, sosyallik ve zorluklara dayan\u0131kl\u0131l\u0131k, adaylar i\u00e7in do\u011fru niteliklerdir (right stuff<\/em>). Adaylar\u0131n de\u011ferlendirmesinde b\u00f6yle bir macera ya\u015famaktan bekledikleri doyumlar makul kar\u015f\u0131lan\u0131r; ama nevrotik ve patolojik motivasyon elenme nedenidir. Heyecan olgunlu\u011fu, duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnce kontrol\u00fc, y\u00fcksek bili\u015fsel ve psikomotor beceriler makbuld\u00fcr. T\u00fcm bu niteliklere sahip olanlar\u0131n hepsinin de, uzun uzay kal\u0131\u015flar\u0131nda davran\u0131\u015f bozukluklar\u0131 g\u00f6stermeyece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclememektedir.<\/p>\n Uzaya g\u00f6nderilen ilk kad\u0131n olan Rus kozmonot Valentina Tere\u015fkova, para\u015f\u00fct\u00e7\u00fc ve askeri pilottu. 400\u2019den fazla aday\u0131 ge\u00e7erek birinci olmu\u015f; u\u00e7u\u015f ba\u015flang\u0131c\u0131nda,\u00a0\u201cHey g\u00f6ky\u00fcz\u00fc, \u015fapkan\u0131 \u00e7\u0131kar ve beni sel\u00e2mla, geliyorum\u201d<\/em>\u00a0diye co\u015fkulu bir s\u00f6z de s\u00f6ylemi\u015fti. Ama 3 g\u00fcn s\u00fcren g\u00f6revinde \u2018psikolojik istikrars\u0131zl\u0131k\u2019(!) nedeniyle beklenen performans\u0131 g\u00f6steremedi\u011fi ve uzay arac\u0131 kontrol\u00fcn\u00fcn elinden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kland\u0131. Ay\u2019da y\u00fcr\u00fcyen ikinci insan Edwin Aldrin g\u00f6rev s\u00fcrecinde dengeli olsa da; sonraki y\u0131llarda depresif ve manik ataklar, alkolizm ve ba\u015fka davran\u0131\u015f bozukluklar\u0131 g\u00f6sterdi; Ay\u2019da bir topluluk kurma gibi mistik fikirleri, UFO g\u00f6rmek gibi iddialar\u0131 oldu\u2026<\/p>\n Uzay Ortam\u0131n\u0131n Psikolojiye Etkileri<\/strong><\/p>\n Yery\u00fcz\u00fcnden 10-25 km y\u00fckseldikten itibaren g\u00f6klerde mutlak bir sessizlik, sonsuz bir karanl\u0131k ve b\u0131kt\u0131r\u0131c\u0131 bir monotonluk h\u00fck\u00fcm s\u00fcrer. Uzaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f s\u00fcrecinde baz\u0131 ki\u015filer aidiyet hissetti\u011fi ve sevdi\u011fi her \u015feyin, ailesinin, ge\u00e7mi\u015f ve gelece\u011finin a\u015fa\u011f\u0131da nokta gibi g\u00f6r\u00fcnen bir gezegende kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu ba\u011flar\u0131ndan gittik\u00e7e uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rerek, tarifi ve tahamm\u00fcl\u00fc zor duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelere girer: Kopma Fenomeni (The Earth out of View Phenomenon<\/em>). \u0130\u015fitsel ve g\u00f6rsel hallusinasyon ya\u015fayanlar bile olur.<\/p>\n D\u00fcnyan\u0131n giderek k\u00fc\u00e7\u00fclmesi, belki de tekrar d\u00f6nememe, yanarak veya havas\u0131z kalarak \u00f6lme olas\u0131l\u0131klar\u0131, baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in anksiyete ve panik nedeni olabilir. Uzay maceras\u0131nda bug\u00fcne kadar yanarak \u00f6len 22 insan oldu\u011fu, gizli bir bilgi de\u011fildir. Uzaya \u00e7\u0131kan insan dar bir kaps\u00fcl i\u00e7inde mahsur bulunur; sonras\u0131nda i\u00e7inden aylarca d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kamayaca\u011f\u0131 bir istasyona kapan\u0131r. Bunlar klostrofobiyi de agorafobiyi de tetikleyen durumlard\u0131r. Astronot Frank Borman, Gemini uzay arac\u0131nda Volkswagen otomobilin \u015fof\u00f6r koltu\u011funda oturur gibi hissetti\u011fini; i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131z bir tabutta bulundu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. 1965 y\u0131l\u0131nda uzayda y\u00fcr\u00fcyen ikinci insan olan Yzb. Edward H. White ise, 21 dakikal\u0131k g\u00f6revi bitip uzay arac\u0131na d\u00f6nmesi talimat\u0131 geldi\u011finde, \u201cYa\u015fam\u0131m\u0131n en ac\u0131 an\u0131\u201d s\u00f6zleriyle duygular\u0131n\u0131 ifade etmi\u015fti. Bu, uzaysal streslerin g\u00f6recelili\u011fine dair bir \u00f6rnek olarak kay\u0131tlara ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n Uzayda Davran\u0131\u015f Bozukluklar\u0131:<\/strong>\u00a0Ruslar\u0131n en az 3 uzay u\u00e7u\u015funu sadece kozmonotlar\u0131n psikolojik sorunlar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden erteledikleri, baz\u0131 u\u00e7u\u015flar\u0131n da kozmonotlar\u0131n (sonradan psikolojik oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan) m\u00fcphem yak\u0131nmalar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden yar\u0131da kesildi\u011fi rapor edildi. Bunlar; 1985 y\u0131l\u0131nda bir kozmonotun idrar tutuklu\u011fu, 1987 y\u0131l\u0131nda MIR \u0130stasyonundaki bir kozmonotun kalp ritim bozuklu\u011fu, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n di\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 ve apandisit korkusu yak\u0131nmalar\u0131 idi. (Bunlar\u0131n muayenesinde pozitif bulgu yoktu). Salyut Uzay \u0130stasyonunda g\u00f6revli bir kozmonot \u00f6fke n\u00f6betine girerek telsiz ileti\u015fimini 24 saat kapal\u0131 tuttu. Bir kozmonot izinsiz olarak tehlikeli bir uzay y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131. NASA astronotlar\u0131 Skylab\u2019de g\u00f6revin 45\u2019inci g\u00fcn\u00fcnde oturma eylemi yapt\u0131, pl\u00e2nlanm\u0131\u015f g\u00f6revleri reddetti. Gene Skylab\u2019de bir astronot irtifa kontrol sistemini gereksiz yere de\u011fi\u015ftirdi. 2018 y\u0131l\u0131nda astronot Selena Chancellor\u2019un uzay kaps\u00fcl\u00fcnde matkapla 2 delik a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 Ruslar iddia etti, NASA yalanlad\u0131 (?!)\u2026 Bug\u00fcne kadar uzay korkusu (astrophobia<\/em>) olgusu rapor edilmemi\u015f ise de olmaz de\u011fildir\u2026<\/p>\n Yer\u00e7ekimsizlik ve Uzay Tutmas\u0131<\/strong><\/p>\n Uzayda maruz kal\u0131nan a\u011f\u0131rl\u0131ks\u0131zl\u0131k (microgravity<\/em>), fizyolojik zorlanmalar yarat\u0131r. Yery\u00fcz\u00fcndeki +1Gz\u2019e ayarl\u0131 ve al\u0131\u015fk\u0131n olan vestib\u00fcl ve derin duyu (proprioceptive<\/em>) sistemleri, yer\u00e7ekimsizlik ko\u015fullar\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ve oryantasyon bozuklu\u011fu ya\u015far. Beyine v\u00fccut pozisyonu hakk\u0131nda g\u00f6rsel alg\u0131larla \u00e7eli\u015fen al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k mesajlar gider; bu alg\u0131 karma\u015fas\u0131 y\u00f6nelimi bozar. \u2018Ba\u015f\u0131 veya tavan\u0131 \u00dcST, ayaklar\u0131 veya taban\u0131 ALT\u2019 bilen g\u00f6rsel bellek, uzay arac\u0131 i\u00e7inde alt-\u00fcst kavramlar\u0131n\u0131n kaybolu\u015fundan \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011fa girer. Alg\u0131lardaki karma\u015fa nedeniyle uzay tutmas\u0131 (space motion sickness<\/em>) ba\u015flar. Ba\u015f a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131nma ve d\u00fc\u015fme hissi, yabanc\u0131la\u015fma, \u00f6fori, deh\u015fet-heyecan duyumlar\u0131, bulant\u0131 ve kusma ya\u015fan\u0131r. Daha \u00f6nce deniz ve hava tutmas\u0131 olmayan \u00e7ok deneyimli pilot-astronotlar\u0131n bile yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131nda (%44-70) uzaydaki ilk 2-5 g\u00fcn i\u00e7inde (bulant\u0131 ve so\u011fuk terleme gibi \u00f6n belirtiler olmadan f\u0131\u015fk\u0131r\u0131r gibi) kusmalar olur. Maske i\u00e7indeki kusmuk bo\u011fulmaya bile neden olabilir.<\/p>\n Uzay u\u00e7u\u015flar\u0131nda kusan ilk canl\u0131 (1960 y\u0131l\u0131nda) astrodog Belka; ilk insan da 1961\u2019de Sovyet kozmonotu German Titov\u2019dur. Apollo-8 u\u00e7u\u015funda (1968) astronot Frank Borman\u2019\u0131n kusmalar\u0131 o kadar fazlayd\u0131 ki, g\u00f6rev k\u0131sa kesilmek zorunda kal\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Jake Garn\u2019\u0131n Shuttle u\u00e7u\u015fundaki (1985) kusmalar\u0131 daha da \u015fiddetliydi. Uzaydan D\u00fcnyaya d\u00f6n\u00fc\u015fte ise, (mikrograviteye al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f olan) i\u00e7 kulak denge organ\u0131 vestib\u00fcl, yer\u00e7ekimi (+1G) ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda yeniden uyum zorlu\u011funa girer. Uzay arac\u0131ndan yere indirilen insanlar\u0131n ayakta duramay\u0131p kucakta ta\u015f\u0131nmas\u0131 bu nedenledir. (D\u00f6n\u00fc\u015f Hareket Hastal\u0131\u011f\u0131:\u00a0Entry Motion Sickness<\/em>).<\/p>\n Sons\u00f6z<\/strong><\/p>\n Cumhuriyetin 100\u2019\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131nda Uluslararas\u0131 Uzay \u0130stasyonunda 10 g\u00fcn kalarak bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar yapmak \u00fczere bir T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131n\u0131n uzaya g\u00f6nderilece\u011fi Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan taraf\u0131ndan duyuruldu. Bu konuda daha \u00f6nceleri de benzer giri\u015fimler olmu\u015f, ancak d\u0131\u015f politika engellemeleri y\u00fcz\u00fcnden bu m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131. Bu kez konjonkt\u00fcr\u00fcn lehimize d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcre\u00e7te ge\u00e7en sene Rusya\u2019dan teklif geldi; sonra Elon Musk f\u0131rsat sundu. Devletimizin \u00fcst akl\u0131 bu f\u0131rsatlar\u0131 de\u011ferlendirdi; b\u00fct\u00e7e ay\u0131rd\u0131, kadrolar olu\u015fturdu ve d\u00fc\u011fmeye bas\u0131ld\u0131\u2026 Bilimsel altyap\u0131, ekonomik ve politik nedenlerle gidemedi\u011fimiz uzaya art\u0131k \u2018\u015eapkam\u0131z\u0131 At\u0131yoruz!\u2019. Yani T\u00fcrkiye olarak fikren uzayday\u0131z; 2023 y\u0131l\u0131nda fiilen de orada olaca\u011f\u0131z; 2029\u2019da Ay var\u2026 Bunlar \u00e7ok sevindiricidir. Bu olay \u00fclkemizin uluslararas\u0131 prestijini ve bilim insanlar\u0131m\u0131z\u0131n motivasyonunu artt\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n Son not:<\/strong>\u00a0Kanaatimizce ilk T\u00fcrkonot\u2019un hava hissine, u\u00e7u\u015f streslerine ve tutma hastal\u0131\u011f\u0131na a\u015final\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan profesyonel pilotlar (askeri veya sivil) aras\u0131ndan se\u00e7ilmesi \u00e7ok daha uygundur. Havac\u0131l\u0131k bilgi ve deneyim altyap\u0131s\u0131na sahip bu ki\u015fi g\u00f6rev d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc \u00fclkemizin uzay projelerinde dan\u0131\u015fman veya e\u011fitmen olarak g\u00f6rev yapaca\u011f\u0131na g\u00f6re, \u2018uzay g\u00f6rm\u00fc\u015f bir pilot\u2019 olarak daha etkin ve verimli olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyiz.<\/p>\n Kaynaklar<\/strong><\/p>\n 1. Vanderploeg JM, Hamilton RJ, Tizard J. Medical clearance for G-training of commercial space flight participants. AsMA 79th Annual Scientific Meeting, 2008 Boston, Abs. # 327.<\/p>\n 2. Musson DM, Sandal SM, Helmreich RL. Personality characteristics and trail clusters in final stage astronaut\u00a0selection. Aviat Space Environ Med. 2004;75: 342-9.<\/p>\n 3. Patel NV. Space Psychology 101: How NASA Keeps Its Astronauts Sane. Inverse (August 6, 2016)<\/p>\n https:\/\/www.inverse.com\/article\/19326-space-psychology-nasa-astronauts-mental-health-mars<\/a><\/p>\n 4. Lewis T. The Right (Mental) Stuff: NASA Astronaut Psychology Revealed. (August 12, 2014)<\/p>\n