{"id":394,"date":"2012-07-08T11:38:29","date_gmt":"2012-07-08T08:38:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hvtd.org\/?p=394"},"modified":"2012-07-08T11:38:29","modified_gmt":"2012-07-08T08:38:29","slug":"pilotlarda-sirt-agrilari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hvtd.org\/?p=394","title":{"rendered":"Pilotlarda S\u0131rt A\u011fr\u0131lar\u0131"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>G\u00f6vdenin en \u00f6nemli ta\u015f\u0131ma unsuru olan omurga, kafatas\u0131ndan kuyruk sokumuna kadar destek g\u00f6revi yapan ve medulla spinalisi kafes gibi saran bir yap\u0131d\u0131r. 33 adet vertebra, 23 adet intervertebral disk ve ligamentlerden olu\u015fur. Paraspinal ve abdominal kaslarla desteklenir. \u0130ntervertebral disklerde g\u00f6r\u00fclen dejeneratif de\u011fi\u015fiklikler ya\u015flanmayla ili\u015fkilidir. Bu de\u011fi\u015fiklikler genellikle asemptomatiktir ve ba\u015fka nedenlerle \u00e7ekilen MRI g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemesiyle tesad\u00fcfen saptan\u0131r. S\u0131rt a\u011fr\u0131lar\u0131 dejeneratif disk de\u011fi\u015fiklikleri ve buna ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan sekonder sorunlarla ili\u015fkilidir. Bu de\u011fi\u015fiklikler, ki\u015finin spontan ya da zorlu durumlar kar\u015f\u0131s\u0131nda a\u011fr\u0131 ya\u015famas\u0131 e\u011filimini artt\u0131r\u0131r. Disk bo\u015flu\u011fu daralmas\u0131, eklem y\u00fczeyi osteofitleri ve yumu\u015fak doku hipertrofisi gibi sekonder de\u011fi\u015fiklikler sinir k\u00f6k\u00fc daralmas\u0131na ve a\u011fr\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olur. Lokal s\u0131rt a\u011fr\u0131s\u0131, disk halkas\u0131 y\u0131rt\u0131lmas\u0131na ve eklem y\u00fczeyi dejenerasyonuna ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kabilir. Di\u011fer a\u011fr\u0131 nedenleri aras\u0131nda olan spondilolizis ve spondilolistezis, omurgan\u0131n bir veya birden fazla seviyesinde g\u00f6r\u00fclebilmektedir. A\u011fr\u0131 oda\u011f\u0131 tam saptanamam\u0131\u015f, cerrahi olarak m\u00fcdahele edilebilir vakalarda uygulanan cerrahi ile tam tedavi sa\u011flanamayabilir.<\/p>\n

S\u0131rt a\u011fr\u0131lar\u0131 toplumda olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n herhangi bir anda bel a\u011fr\u0131s\u0131 ya\u015fama insidans\u0131 %12-30, ya\u015fam\u0131 boyunca bel a\u011fr\u0131s\u0131 ya\u015fama prevelans\u0131 %49-69 aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. Farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda bu oranlar\u0131n daha da y\u00fcksek oldu\u011funu g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yap\u0131lan bir prospektif kohort \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda s\u0131rt a\u011fr\u0131s\u0131 olmayan insanlarda bir sonraki sene erkeklerde %34, kad\u0131nlarda %37 oranlar\u0131nda a\u011fr\u0131 oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. Ge\u00e7mi\u015finde s\u0131rt a\u011fr\u0131s\u0131 ya\u015fayan birinin gelecekte de ya\u015fama riski, a\u011fr\u0131 ya\u015famam\u0131\u015f ki\u015filere g\u00f6re 2,7 kat artmaktad\u0131r. S\u0131rt a\u011fr\u0131lar\u0131 \u00e7o\u011fu zaman bir meslek hastal\u0131\u011f\u0131 olarak da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Vibrasyon, v\u00fccudun duru\u015f \u015fekli ve ani olarak uygulanan maksimal eforlarla ili\u015fkilidir.<\/p>\n

\n

Helikopterler<\/strong>:<\/strong><\/p>\n

\n

Helikopter m\u00fcrettebat\u0131, vibrasyon olan bir ortamda ve v\u00fccut post\u00fcr\u00fcn\u00fc bozan pozisyonlarda uzun s\u00fcreli u\u00e7u\u015f yapmak zorunda kalmaktad\u0131r. \u00c7o\u011fu zaman stretching (germe-uzatma) hareketi yapmaya f\u0131rsat bulamadan u\u00e7u\u015fa devam etmek zorunda kalmaktad\u0131rlar. Helikopterlerdeki vibrasyon frekans\u0131 2-16 Hz aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. Vibrasyon, sigara i\u00e7imi ve motorlu ara\u00e7 kullan\u0131m\u0131 disk f\u0131t\u0131kla\u015fmas\u0131na neden olan etkenler aras\u0131ndad\u0131r. Helikopter u\u00e7u\u015f ekibi \u00fcyeleri aras\u0131nda s\u0131rt ve bel a\u011fr\u0131lar\u0131 yayg\u0131n olmas\u0131na ra\u011fmen t\u0131bbi tedavi alma e\u011filimi d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr (1).<\/p>\n

Bir\u00e7ok helikopterde ba\u015f\u0131n ileri uzat\u0131lmas\u0131n\u0131 ve pelvisin geriye e\u011filmesini gerektiren oturma \u015fekli nedeniyle,\u00a0omurili\u011fin bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki dallar\u0131nda pozisyonel bask\u0131 olur. Sonu\u00e7ta spinal kord momentlerindeki de\u011fi\u015fiklik, \u00f6zellikle lumbosakral b\u00f6lgedeki vertebralar \u00fcst\u00fcne olan stresi artt\u0131rarak y\u00fck da\u011f\u0131l\u0131m kapasitesini azalt\u0131r ve bu b\u00f6lgede a\u011fr\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olur(2).<\/p>\n

A\u011fr\u0131 karakteristik olup daha \u00e7ok dorsal alt ve lomber \u00fcst b\u00f6lge (bel ve kal\u00e7a b\u00f6lgesinde) hafif ya da orta d\u00fczeyde, yay\u0131l\u0131m \u00f6zelli\u011fi g\u00f6stermeyen bir karakterde, u\u00e7u\u015f s\u00fcresince veya u\u00e7u\u015ftan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra olmaktad\u0131r. Daha ciddi d\u00fczeyde ve bacaklara yay\u0131lan, parestezilere (uyu\u015fukluklara) neden olan ve daha uzun s\u00fcren a\u011fr\u0131lar\u0131n da olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yap\u0131lan bir simulasyon \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda UH-1H helikopteri pilotlar\u0131na bir saat boyunca vibrasyonlu, bir saat boyunca da vibrasyonsuz ortamda test uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. U\u00e7u\u015ftaki a\u011fr\u0131ya benzer bir a\u011fr\u0131n\u0131n sim\u00fcle edildi\u011fi bu testte vibrasyonun a\u011fr\u0131ya katk\u0131s\u0131 bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. Bir di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmada ise v\u00fccudun do\u011fal post\u00fcr\u00fcn\u00fc bozan asimetrik pozisyonlar\u0131n a\u011fr\u0131y\u0131 tetikledi\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131lan ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fmada kronik a\u011fr\u0131lar\u0131n \u00f6zellikle 300-500 saat u\u00e7u\u015fu olan u\u00e7ucularda u\u00e7u\u015f saatiyle ili\u015fkisi oldu\u011fu g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. Etkene maruz kal\u0131nmad\u0131\u011f\u0131nda semptom vermeyen dejeneratif diskler k\u0131sa s\u00fcreli ve tekrarlayan maruziyetlerde semptom verebilir. Hangi i\u015f ve \u00e7al\u0131\u015fma ortamlar\u0131n\u0131n disklerde dejeneratif de\u011fi\u015fikliklere sebep oldu\u011fu tam olarak ayd\u0131nlat\u0131labilmi\u015f de\u011fildir. \u00dcretilmekte olan yeni nesil helikopterlerde vibrasyonun etkisinin azalt\u0131lmas\u0131 ve uygun v\u00fccut post\u00fcr\u00fcn\u00fc sa\u011flayacak donan\u0131m ve d\u00fczenlemeler semptomlar\u0131 azaltmaktad\u0131r. Bu konuda koltuk ergonomisi ve bel destekleyici ekipman \u00e7ok yararl\u0131 olmaktad\u0131r. V\u00fccut post\u00fcr\u00fcn\u00fc iyile\u015ftiren ve omurgay\u0131 destekleyen kas grubunun esnetme-gerdirme prensiplerine dayanan fizyoterapik uygulamalar, semptomlar\u0131 ve \u015fiddetlenme s\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131 azaltabilir. Toplumdaki s\u0131rt a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131n tekrarlama oranlar\u0131 ve bir helikopterin zorlu u\u00e7u\u015f ko\u015fullar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, s\u0131rt a\u011fr\u0131s\u0131 ve siyatik sinir bas\u0131s\u0131 hik\u00e2yesi olan u\u00e7ucular\u0131n \u00e7ok dikkatli bir muayeneden ge\u00e7meleri gerekti\u011fi sonucuna var\u0131l\u0131r.<\/p>\n

\n

Sabit Kanatl\u0131 Jet U\u00e7aklar\u0131:<\/strong><\/p>\n

\n

Toplumda %7-8 oran\u0131nda servikal a\u011fr\u0131lar g\u00f6r\u00fclmektedir. Ya\u015f da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda 15-24 ya\u015f aras\u0131nda %2 iken, 55 ya\u015f \u00fcst\u00fcnde %40\u2032lara kadar \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Helikopter d\u0131\u015f\u0131 di\u011fer hava ara\u00e7lar\u0131nda vibrasyon ve v\u00fccut post\u00fcr\u00fc bozukluklar\u0131na daha az rastlansa da sava\u015f u\u00e7aklar\u0131nda G kuvvetleri s\u0131rt a\u011fr\u0131lar\u0131 konusunda ciddi bir tehdittir (1).<\/p>\n

Jet u\u00e7ucular\u0131nda helikopter pilotlar\u0131ndan farkl\u0131 olarak boyun-g\u00f6\u011f\u00fcs-k\u00fcrek kemi\u011fi \u00e7evresi (cervico-trapezius-scapular) a\u011fr\u0131lar\u0131 daha fazlad\u0131r. Lumbosakral a\u011fr\u0131lar biyomekanik streslerle (Gz kuvvetleri) ilgilidir; oturma pozisyonu ve vibrasyon nedeniyle artabilir. Beli destekleyen kaslarda hipertoni ve yorgunlu\u011fa ba\u011fl\u0131 iskemi sonucu laktik asit d\u00fczeyi artar; pH azal\u0131r, kalsiyum d\u00fczeyi de\u011fi\u015fir ve inflamasyon olu\u015fur. Periferik damarlardan serotonin ve Substance-P sal\u0131n\u0131m\u0131 nedeniyle vazodilatasyon geli\u015fir. Nonsteroid antienflamatuar ila\u00e7lar patolojinin geli\u015fimini \u00f6nlemede etkisizdir. Kas gev\u015fetici ve opiad analjeziklerin ise zararl\u0131 yan etkileri vard\u0131r (2).<\/p>\n

\u00dclkemizde yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, y\u00fcksek G kuvvetlerine maruz kalan sava\u015f pilotlar\u0131nda, ense ve bel b\u00f6lgesi omurlar\u0131nda u\u00e7u\u015f saatleri ile do\u011frusal bir korelasyon g\u00f6steren dejenerasyonlar tespit edilmi\u015ftir. Bu dejenerasyonlar\u0131n u\u00e7a\u011f\u0131n manevra kabiliyetiyle de ilgili oldu\u011fu bulunmu\u015ftur (3).<\/p>\n

NATO Ara\u015ft\u0131rma ve Teknoloji Organizasyonu Hava-Uzay Ara\u015ft\u0131rma ve Geli\u015ftirme \u00c7al\u0131\u015fma Grubunun \u015eubat 1998\u2032da yapt\u0131\u011f\u0131 panelde; tekrarlayan G kuvvetlerine maruziyetin servikal b\u00f6lgedeki kas ve ligamentlerde yaralanmalara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131, bu yaralanmalar\u0131n tekrarlanma e\u011filiminde oldu\u011fu, u\u00e7u\u015f saati ve u\u00e7a\u011f\u0131n performans\u0131 ile do\u011frusal bir korelasyonu oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir (1).<\/p>\n

\n

Kaynaklar<\/strong>:<\/strong><\/p>\n

1. <\/strong>Sargeant ID Orthopedics, Ernsting\u2019s Aviation Medicine, 4th<\/sup> Edition, Edward Arnold Ltd, New York, 430, 2006.<\/p>\n

2. <\/strong>Giordano J, Lambert DR, Mahoney S, Darrah M, Soper R. Aviator Back Syndrome. 66th Annual AsMA Scientific Meeting, Anaheim, CA (1995) Abs.#261-264<\/p>\n

3. <\/strong>T\u00fcrbedar E, Y\u0131lmaz U, Alan M, et al. Spinal Injury in Turkish Fighter Pilots, NATO RTO Technical Report IV, February 1999.<\/p>\n

Haz\u0131rlayan<\/strong>:<\/strong> Dr. Tolga \u00c7AKMAK,<\/strong> Hava ve Uzay Hek. Uzm. (Eski\u015fehir)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00f6vdenin en \u00f6nemli ta\u015f\u0131ma unsuru olan omurga, kafatas\u0131ndan kuyruk sokumuna kadar destek g\u00f6revi yapan ve medulla spinalisi kafes gibi saran bir yap\u0131d\u0131r. 33 adet vertebra, 23 adet intervertebral disk ve ligamentlerden olu\u015fur. Paraspinal ve abdominal kaslarla desteklenir. \u0130ntervertebral disklerde g\u00f6r\u00fclen dejeneratif de\u011fi\u015fiklikler ya\u015flanmayla ili\u015fkilidir. Bu de\u011fi\u015fiklikler genellikle asemptomatiktir ve ba\u015fka nedenlerle \u00e7ekilen MRI g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemesiyle tesad\u00fcfen saptan\u0131r. S\u0131rt a\u011fr\u0131lar\u0131 dejeneratif disk […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-394","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bulten"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/394","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=394"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/394\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":397,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/394\/revisions\/397"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=394"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=394"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=394"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}