{"id":488,"date":"2012-07-14T10:14:42","date_gmt":"2012-07-14T07:14:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hvtd.org\/?p=488"},"modified":"2012-07-14T10:14:42","modified_gmt":"2012-07-14T07:14:42","slug":"havacilik-tibbi-terminolojisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hvtd.org\/?p=488","title":{"rendered":"Havac\u0131l\u0131k T\u0131bb\u0131 Terminolojisi"},"content":{"rendered":"<div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><a href=\"http:\/\/www.hvtd.org\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/terminoloji.jpg\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-489\" title=\"terminoloji\" src=\"http:\/\/www.hvtd.org\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/terminoloji-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"225\" srcset=\"https:\/\/www.hvtd.org\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/terminoloji-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.hvtd.org\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/terminoloji.jpg 380w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>121 Kategorisi:<\/strong> Sivil havac\u0131l\u0131kta daha b\u00fcy\u00fck u\u00e7aklarla, daha \u00e7ok say\u0131da yolcu ta\u015f\u0131yarak, uzun menzilli u\u00e7ulan ve yo\u011fun hava trafi\u011fi olan meydanlara inilerek yap\u0131lan u\u00e7u\u015flar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>5 M<\/strong> (Machine, Medium, Manner, Mission, Man): U\u00e7u\u015f kazalar\u0131nda pay\u0131 olan fakt\u00f6rler (U\u00e7ak, Ortam, Usul, G\u00f6rev, \u0130nsan).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>60 Ya\u015f Kural\u0131:<\/strong> FAA\u2019n\u0131n1959 y\u0131l\u0131nda koydu\u011fu kural: 60. ya\u015f g\u00fcn\u00fcne gelen pilotlar\u0131n 10\u2032dan fazla yolcu ta\u015f\u0131yan ticari havayolu u\u00e7aklar\u0131nda g\u00f6rev almalar\u0131na getirilen yasak.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>A\/B<\/strong><strong> <\/strong>(After Burner): Gaz t\u00fcrbin motorlu u\u00e7aklarda g\u00fcc\u00fc artt\u0131rmak i\u00e7in egsoz b\u00f6lgesine ilave yak\u0131t p\u00fcsk\u00fcrten sistem.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Aerobik Egzersiz:<\/strong> H\u00fccrenin enerji ihtiyac\u0131n\u0131 oksijenden sa\u011flad\u0131\u011f\u0131, kaslar\u0131n uzat\u0131lm\u0131\u015f zaman aral\u0131klar\u0131yla orta d\u00fczeyli zorlanmas\u0131ndan ba\u015flayan ve y\u00fcksek kalp at\u0131m oran\u0131n\u0131n korundu\u011fu y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f, bisiklet, y\u00fczme vb. gibi egzersiz tipi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Aeroembolism:<\/strong> Hava embolisi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Aeromedical Evacuation:<\/strong> Havadan hasta ve yaral\u0131 tahliyesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>AGSM<\/strong> (Anti-G Straining Maneuver): Pozitif G\u2019ye kar\u015f\u0131 g\u00f6\u011f\u00fcs ve kar\u0131n kaslar\u0131n\u0131 germe, zorlu nefes tutma bi\u00e7iminde yap\u0131lan manevra.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Aileron:<\/strong> U\u00e7aklarda yanal dengeyi kurmakta kullan\u0131lan kanatlar\u0131n arka d\u0131\u015f taraf\u0131ndaki k\u0131s\u0131m.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Air Sickness:<\/strong> U\u00e7ak tutmas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Akselerasyon:<\/strong> Birim zaman i\u00e7indeki h\u0131z\u0131n de\u011fi\u015fim miktar\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>A-Loc<\/strong> (Almost Loss of Consciousness): D\u00fc\u015f\u00fck G kuvvetlerinde g\u00f6r\u00fclebilen sinsi bilin\u00e7 kayb\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>ALPA<\/strong> (The Air Line Pilots Association, International): D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck Havayollar\u0131 Pilotlar\u0131 Derne\u011fi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Alternobarik Vertigo:<\/strong> D\u0131\u015f bas\u0131nc\u0131n ani de\u011fi\u015fimiyle ortaya \u00e7\u0131kan vertigo.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>AME:<\/strong> (Authorised Medical Examiner) U\u00e7ucu muayenesi yapmaya yetkilendirilmi\u015f hekim.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Anaerobik Egzersiz:<\/strong> H\u00fccrenin enerji ihtiyac\u0131n\u0131 oksijenden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 sporlarda k\u0131sa s\u00fcreli y\u00fcksek g\u00fc\u00e7 elde etmek i\u00e7in yap\u0131lan a\u011f\u0131rl\u0131k kald\u0131rma, sprint ko\u015fu ve z\u0131plama gibi egzersizler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Anti-G Suit:<\/strong> Pozitif G kuvvetlerinden koruyan, kar\u0131n ve bacaklar\u0131 saran hava keseleriyle i\u015flev g\u00f6ren korunma elbisesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Armstrong Hatt\u0131:<\/strong> 63.000 ft\u2019de (d\u0131\u015f bas\u0131n\u00e7 47 mmHg) bas\u0131n\u00e7l\u0131 elbise gibi koruyucu te\u00e7hizat yoksa, v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131n\u0131n kaynamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 irtifa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>ATC<\/strong> (Air Trafic Control): Hava Trafik Kontrol.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Barany Chair:<\/strong> Vertigo simulasyonu i\u00e7in kullan\u0131lan d\u00f6ner sandalye.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Barodontalji<\/strong> (Aerodontalji): U\u00e7ucu personelde, u\u00e7ak yolcular\u0131nda, dalg\u0131\u00e7larda, al\u00e7ak ve y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 odas\u0131 operat\u00f6rlerinde g\u00f6r\u00fclen, irtifa de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011fl\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan, bas\u0131n\u00e7 fark\u0131ndan kaynaklanan, \u00e7ene b\u00f6lgesi ve di\u015flerde meydana gelen a\u011fr\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Barosin\u00fczitis<\/strong> (Aerosin\u00fczitis): \u0130rtifa de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011fl\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan bas\u0131n\u00e7 fark\u0131n\u0131n, sin\u00fcs kanallar\u0131n\u0131n t\u0131kal\u0131 olmas\u0131ndan dolay\u0131 e\u015fitlenememesi sonucu sin\u00fcslerde meydana gelen a\u011fr\u0131l\u0131 tablo.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Barotravma:<\/strong> Barometrik bas\u0131n\u00e7 de\u011fi\u015fikli\u011fi sonucu, i\u00e7inde hava bulunan organlardaki gaz geni\u015flemesine ba\u011fl\u0131 mekanik etkiler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Bends:<\/strong> Dekompresyon hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck eklemlerdeki formu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Black-out:<\/strong> +G etkisiyle retina oksijenizasyonunun azalmas\u0131na ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f kararmas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Brace Pozisyonu:<\/strong> Acil ini\u015f veya u\u00e7a\u011f\u0131n d\u00fc\u015fme durumlar\u0131nda kafa ve omurgay\u0131 korumak i\u00e7in ba\u015f\u0131n kollar aras\u0131na al\u0131n\u0131p dizlerin \u00fcst\u00fcne e\u011filme pozisyonu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>CAMI<\/strong> (Civil Aeromedical Institute): Amerikan Sivil Havac\u0131l\u0131k T\u0131bb\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>CFIT:<\/strong> (Controlled Flight Into Terrain) U\u00e7a\u011f\u0131n pilot kontrol\u00fcnde (pilotta bilin\u00e7 kayb\u0131 vs. olmadan) araziye \u00e7ak\u0131lmas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Chokes:<\/strong> Vurgun hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n akci\u011ferlerdeki formu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Combat Edge<\/strong> (Combined Advanced Technology Enhanced Design G Ensemble ): ABD Hava Kuvvetlerinde geli\u015ftirilmi\u015f olan pozitif bas\u0131n\u00e7l\u0131 solunum anti-G sisteminin ad\u0131. Pozitif bas\u0131n\u00e7l\u0131 solunum, g\u00f6\u011f\u00fcs kar\u015f\u0131 bas\u0131n\u00e7l\u0131 yelek ve tam kaplamal\u0131 anti-G suit hep birlikte kullan\u0131l\u0131r. Sistem + 4G\u2019de \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>CRM<\/strong> (Crew Resources Management): U\u00e7u\u015f ekibinin gerek birbirleriyle ve gerekse di\u011fer u\u00e7aklarla ve yer ile olan ileti\u015fim ve i\u015fbirli\u011fi sorunlar\u0131n\u0131n y\u00f6netimi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Dekompresyon Hastal\u0131\u011f\u0131:<\/strong> Vurgun. D\u0131\u015f bas\u0131nc\u0131n ani azalmas\u0131 sonucu azot gaz\u0131n\u0131n kan ve dokularda hava kabarc\u0131klar\u0131 bi\u00e7iminde ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ba\u011fl\u0131 hastal\u0131klar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Diversion:<\/strong> Acil nedenle (hava muhalefeti, sa\u011fl\u0131k sorunu vb.) farkl\u0131 bir meydana ini\u015f yap\u0131lmas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Ear Block:<\/strong> \u0130rtifa de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011fl\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan bas\u0131n\u00e7 fark\u0131n\u0131n e\u015fitlenememesi sonucu \u00f6zellikle ini\u015fte meydana gelen kulak t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Ear Muffs:<\/strong> G\u00fcr\u00fclt\u00fcden koruyucu kulakl\u0131klar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Earplug:<\/strong> G\u00fcr\u00fclt\u00fcden koruyan kulak t\u0131kac\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Ebolizm:<\/strong> Y\u00fcksek irtifada, bas\u0131n\u00e7 azalmas\u0131 nedeniyle d\u00fc\u015f\u00fck \u0131s\u0131larda biyolojik s\u0131v\u0131lar\u0131n kaynamas\u0131. (Bkz. Armstrong Hatt\u0131)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Elevat\u00f6r:<\/strong><strong> <\/strong>U\u00e7a\u011f\u0131n kuyruk k\u0131sm\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 oynayan, sa\u011f ve sol olmak \u00fczere iki par\u00e7adan olu\u015fan yatay kuyru\u011fun par\u00e7as\u0131.<strong><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>ESAM<\/strong> (Europian Society of Aerospace Medicine): Avrupa Hava Uzay Hekimli\u011fi Birli\u011fi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>FAA<\/strong> (Federal Aviation Administration): Amerikan Ulusal Havac\u0131l\u0131k Dairesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Flap:<\/strong> Kanatlar\u0131n alt\u0131nda yer alan, arkaya ve a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru hareket eden, ini\u015f ve kalk\u0131\u015f esnas\u0131nda kanat kesitini uzat\u0131p k\u0131saltarak kanad\u0131n kald\u0131rma etkisini artt\u0131r\u0131p azaltmay\u0131 sa\u011flayan par\u00e7alar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Flicker Vertigo:<\/strong> Dakikada 4-20 defa kesintili olarak g\u00f6ze gelen \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n tetikledi\u011fi konvulsif n\u00f6bet.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Flight Surgeon:<\/strong> U\u00e7u\u015f doktoru.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fly by Wire:<\/strong> Elektronik sistemler sayesinde havada kalan u\u00e7aklar\u0131n u\u00e7u\u015f sistemleri.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Frenzel Manevras\u0131:<\/strong> Burun ve glottis kapal\u0131 iken a\u011f\u0131z ve bo\u011faz taban\u0131n\u0131n kas\u0131lmas\u0131 yoluyla \u00f6staki kanal\u0131n\u0131 a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fan Valsalva versiyonu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>GCA<\/strong> (Ground Controlled Approach): K\u00f6t\u00fc hava \u015fartlar\u0131nda pilota, telsiz vas\u0131tas\u0131yla emniyetli bir yakla\u015fma ve ini\u015f sa\u011flamas\u0131 i\u00e7in mesafe ve irtifa bilgilerini veren yer istasyonu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>G-Lab:<\/strong> G kuvvetlerini sim\u00fcle eden insan santrif\u00fcj e\u011fitim cihaz\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>G-Loc<\/strong> (G induced Loss of Consciousness): Y\u00fcksek G kuvvetlerine ba\u011fl\u0131 bilin\u00e7 kayb\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Good Samaritan Laws:<\/strong> \u0130yi niyetle yap\u0131lan bir t\u0131bbi m\u00fcdahalede kasti ihmal veya b\u00fcy\u00fck bir hata yoksa ceza davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleyen yasa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Graveyard Spin:<\/strong> Mezarl\u0131k virili.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Grey-out:<\/strong> Gri (flu) g\u00f6r\u00fc\u015f. Y\u00fcksek G kuvvetleri alt\u0131nda retina kan ak\u0131m\u0131n\u0131n azalmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak renk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn azalmas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Gyro-Lab:<\/strong> U\u00e7ucu vertigosu e\u011fitim cihaz\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Hangover:<\/strong> Alkol mahmurlu\u011fu, ak\u015famdan kalma hali.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>HBO:<\/strong> Hiperbarik oksijen.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>HBOT:<\/strong> Hiperbarik oksijen tedavisi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Heimlich Manevras\u0131:<\/strong> Bo\u011faz\u0131n bir \u015feyle t\u0131kanmas\u0131, bo\u011fulma ve nefes alamama durumlar\u0131nda, hasta ki\u015finin g\u00f6bek \u00fcst\u00fcnden g\u00f6\u011fs\u00fcne do\u011fru \u00f6nden veya arkadan bask\u0131 yaparak nefesi a\u00e7ma yard\u0131m\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Hence:<\/strong> Durum cayrosu d\u00fcz u\u00e7u\u015f g\u00f6sterdi\u011fi halde, pilot kendini yat\u0131\u015fta hissediyorsa, v\u00fccudunu hayalindeki his yan\u0131lg\u0131s\u0131na uygun \u015fekilde b\u00fckmesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Hiperventilasyon:<\/strong> Solunum say\u0131 ve\/veya derinli\u011finde artma.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Hipoksi:<\/strong> Beyin ve g\u00f6z ba\u015fta olmak \u00fczere dokulara yeterli oksijen gitmemesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>HUD<\/strong> (Head up Display): F-16 u\u00e7a\u011f\u0131nda kanopi cam\u0131na dijital olarak yans\u0131t\u0131lm\u0131\u015f u\u00e7u\u015f bilgileri g\u00f6stergesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Hyperbaric Chamber:<\/strong> Hiperbarik tedavinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 odas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Hypobaric Chamber:<\/strong> Hipoksi ve dekompresyon deneylerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck bas\u0131n\u00e7 odas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>IATA<\/strong> (International Air Transport Association): Uluslararas\u0131 Hava Ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 Birli\u011fi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>ICAO<\/strong> (International Civil Aviation Organization): Uluslararas\u0131 Sivil Havac\u0131l\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>IFALPA<\/strong> (The International Federation of Air Line Pilots\u2019 Associations): Uluslararas\u0131 Havayollar\u0131 Pilotlar\u0131 Dernekleri Federasyonu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>IFR<\/strong> (Instrument Flight Rules): Aletle u\u00e7u\u015f kurallar\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>ILS<\/strong> (Instrument Landing System): G\u00f6rerek al\u00e7alma ve ini\u015f yap\u0131lamayan durumlarda aletle hassas ini\u015f yakla\u015fmas\u0131 ve al\u00e7almas\u0131 yapt\u0131ran yer sistemi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>JAA<\/strong> (Joint Aviation Authorities): Avrupa Birle\u015fik Havac\u0131l\u0131k Otoritesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>JAR<\/strong> (Joint Aviation Requirements): Avrupa birle\u015fik havac\u0131l\u0131k kurallar\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Jet lag:<\/strong> Meridyenler ve zaman dilimleri ge\u00e7ilerek yap\u0131lan k\u0131talar aras\u0131 u\u00e7ak yolculu\u011fu sonras\u0131 zaman fark\u0131ndan do\u011fan semptomlar b\u00fct\u00fcn\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Kabin Patlamas\u0131:<\/strong> Ani kabin bas\u0131nc\u0131 kayb\u0131. Kanopi, kap\u0131 ve kapak ar\u0131zalar\u0131 sonucu kabin i\u00e7i bas\u0131nc\u0131n ani olarak azalmas\u0131. Kokpit veya kabinde patlama sesi, duman (toz ve su buhar\u0131) olu\u015fur, delik b\u00fcy\u00fckse d\u0131\u015far\u0131 do\u011fru u\u00e7u\u015fmalar, gaz geni\u015flemelerine ba\u011fl\u0131 dekompresyon hastal\u0131klar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Kon ve Rod H\u00fccreleri:<\/strong> Kon\u2019lar retina merkezinde, fovea \u00e7evresinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f olup kuvvetli \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alf\u0131layan; Rod\u2019lar ise retina periferinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f, zay\u0131f \u0131\u015f\u0131kl\u0131 nesneleri ve rengi alg\u0131layan h\u00fccrelerdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Koriolis \u0130l\u00fczyon:<\/strong> Yar\u0131m daire kanallar\u0131 sabit bir a\u00e7\u0131sal h\u0131za dengelendi\u011finde, ba\u015f hareketleri yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman endolenfin ak\u0131\u015f y\u00f6n\u00fcn\u00fcn de\u011fi\u015fmesine ba\u011fl\u0131 his yan\u0131lg\u0131s\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>LANTIRN (<\/strong>Low Attitude <a href=\"http:\/\/sozluk.sourtimes.org\/show.asp?t=navigation\">Navigation<\/a> and <a href=\"http:\/\/sozluk.sourtimes.org\/show.asp?t=targeting\">Targeting<\/a> Infrared for Night): U\u00e7aklar\u0131n gece \u015fartlar\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fck irtifada g\u00f6rev yapabilmesini sa\u011flayan sistem. <strong><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Leans:<\/strong> Yar\u0131m daire kanallar\u0131n\u0131n alg\u0131lama e\u015fi\u011finin alt\u0131nda bir yat\u0131\u015f yap\u0131l\u0131nca, yat\u0131\u015f\u0131n alg\u0131lanmamas\u0131, u\u00e7a\u011f\u0131n d\u00fcz gidiyormu\u015f gibi alg\u0131lanmas\u0131, yat\u0131\u015f hissi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>LSA<\/strong> (Loss of Situational Awareness): Durum muhakemesinin ve fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n kayb\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Mandelbaum Etkisi:<\/strong> Gece, sis gibi zay\u0131f g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn veya g\u00f6ky\u00fcz\u00fc, bulut, deniz gibi monoton g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin oldu\u011fu u\u00e7u\u015f \u015fartlar\u0131nda pilotlar\u0131n g\u00f6zlerini yak\u0131na odaklama e\u011filimi. Bu s\u00fcre\u00e7te pilot kokpit cam\u0131na veya u\u00e7ak i\u00e7ine bakt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131y\u0131 g\u00f6zlememekten do\u011fan sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015fabilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Microgravity:<\/strong> Yer\u00e7ekimsizlik, \u201cZero G\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Motion Sickness:<\/strong> Hareket hastal\u0131\u011f\u0131, ta\u015f\u0131t tutmas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Mulder Yasas\u0131:<\/strong> Yar\u0131m daire kanallar\u0131n\u0131n saniyede 2,5 dereceden daha az yat\u0131\u015flar\u0131 alg\u0131layamamas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>NASA<\/strong> (National Aeronautics and Space Administration): ABD\u2019nin uzay program\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan sorumlu olan Ulusal Havac\u0131l\u0131k ve Uzay Dairesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>N-Loc<\/strong> (Near Loss of Consciousness): D\u00fc\u015f\u00fck G kuvvetlerinde g\u00f6r\u00fclebilen sinsi, k\u0131smi bilin\u00e7 kayb\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Oksijen Paradoksu:<\/strong> Hipoksi sonras\u0131 oksijen ikmalinin tekrar sa\u011flanmas\u0131 ile paradoksal olarak g\u00f6zlenen senkop.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Ok\u00fclogiral \u0130l\u00fczyon:<\/strong> U\u00e7ak a\u00e7\u0131sal hareketteyken objelerin ters hareket ediyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Ok\u00fclogravik \u0130l\u00fczyon:<\/strong> U\u00e7ak lineer hareketteyken objelerin ters hareket ediyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Otokinezis:<\/strong> Karanl\u0131k ortamda sabit zay\u0131f \u0131\u015f\u0131klar\u0131n hareketli gibi g\u00f6r\u00fcnmesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Parabolic Flight:<\/strong> Yer\u00e7ekimsizlik yaratmak \u00fczere b\u00fcy\u00fck u\u00e7aklar\u0131n t\u0131rman\u0131p sonra serbest d\u00fc\u015f\u00fc\u015f u\u00e7u\u015fu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Pitch up\/down:<\/strong> U\u00e7a\u011f\u0131n burun a\u015fa\u011f\u0131 &#8211; burun yukar\u0131 yunuslama hareketleri.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Proprioceptive Sistem:<\/strong> \u0130nsan\u0131n hareketlerini ve v\u00fccut pozisyonunu belirleyebilmesini sa\u011flayan derin duyu. Cilt ve eklemlerdeki duyu h\u00fccreleri taraf\u0131ndan sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Psyche up:<\/strong> Bir i\u015f veya g\u00f6rev (u\u00e7u\u015f) i\u00e7in kendini psikolojik olarak haz\u0131r hissetme.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Push-pull Effect:<\/strong> L\u00f6vyenin ileri itilerek (push) g\u00f6receli -G maruziyeti sonras\u0131nda, birden l\u00f6vyenin \u00e7ekilerek (pull) +G\u2019ye maruz kalma sonucu, g\u00f6rece d\u00fc\u015f\u00fck +G seviyelerinde gray out veya G-Loc olma.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>RAPCON<\/strong> (Radar Approach Control): Kontrol sahas\u0131 i\u00e7erisinde (10 nm) her t\u00fcrl\u00fc radar hizmet faaliyetlerini d\u00fczenleyen istasyon.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Rekompresyon:<\/strong> Dekompresyon hastal\u0131\u011f\u0131nda hastan\u0131n tekrar bas\u0131n\u00e7l\u0131 ortama al\u0131nmas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Roll:<\/strong> U\u00e7a\u011f\u0131n uzun ekseni \u00fczerinde yapm\u0131\u015f oldu\u011fu sa\u011fa-sola yat\u0131\u015f ve tono hareketleri.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Rudder Pedal:<\/strong> Dikey stabilizelere kumanda ederek yaw hareketini yapmay\u0131 sa\u011flayan pedal.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Salutogenic Reaction:<\/strong> Uzay, kutup gibi zorlu ko\u015fullarda bulunan baz\u0131 insanlar\u0131n artan tahamm\u00fcl, azim, yarat\u0131c\u0131l\u0131k ve azalan depresif durumlar\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>SCUBA Diving<\/strong> (Self Contained Underwater Breathing Apparatus): \u00d6zel bir dal\u0131\u015f ekipman\u0131 ile yap\u0131lan dal\u0131\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>SHEL<\/strong> (Software, Hardware, Environment, Liveware): Kazalarda insan fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn kavramsal modeli. Prosed\u00fcr, U\u00e7ak, U\u00e7u\u015f ortam\u0131, \u0130nsan.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Shift Lag:<\/strong> Vardiya de\u011fi\u015fimi sendromu. G\u00fcnl\u00fck uyku ve uyan\u0131kl\u0131k ritminin tersine d\u00f6nmesine (sirkadiyen ritmin kaymas\u0131na) ba\u011fl\u0131 semptomlar b\u00fct\u00fcn\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Side Stick:<\/strong> Baz\u0131 u\u00e7aklarda (F-16, Airbus) pilotun sa\u011f yan taraf\u0131nda bulunan pitch ve roll kumanda kolu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Situational Awareness <\/strong>(SA)<strong>:<\/strong> Durum muhakemesi, fark\u0131ndal\u0131k.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Siyanoz:<\/strong> Deri ve mukozalarda oksijen azl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 morarma.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Somatogiral \u0130l\u00fczyon:<\/strong> A\u00e7\u0131sal h\u0131zlanma esnas\u0131nda ki\u015finin h\u0131zlanma hareketinin aksi y\u00f6nde hareket ediyormu\u015f gibi hissetmesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Somatogravik \u0130l\u00fczyon:<\/strong> \u0130vmelenme ya da yava\u015flama s\u0131ras\u0131ndaki yalanc\u0131 dal\u0131\u015f-t\u0131rman\u0131\u015f hissi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>SOP\u2019s: <\/strong>Pilotun, u\u00e7u\u015fu daha \u00f6nceden \u00e7er\u00e7evesi \u00e7izilmi\u015f usuller i\u00e7inde yapmas\u0131. B\u00f6ylece farkl\u0131 ki\u015filerin g\u00f6rev ald\u0131\u011f\u0131 u\u00e7u\u015flarda tektip hareket sa\u011flanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Space Asthenia:<\/strong> Uzay adamlar\u0131n\u0131n fiziksel ve zihinsel zay\u0131fl\u0131k, uyku bozuklu\u011fu tablosu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Space Sickness:<\/strong> Uzay tutmas\u0131. Yer\u00e7ekimsizli\u011fe ba\u011fl\u0131 olarak, bulant\u0131s\u0131z ve f\u0131\u015fk\u0131r\u0131r gibi kusma olur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Spatial Disorientation<\/strong> (SD): U\u00e7ucu vertigosu; vestib\u00fcler yan\u0131lg\u0131 sonucu y\u00f6n, pozisyon ve hareket alg\u0131s\u0131n\u0131n kaybedilmesi, ge\u00e7ici il\u00fczyon ya\u015fant\u0131lar\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Spatial Orientation:<\/strong> Uzaysal oryantasyon.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Stall<\/strong> (Perd\u00f6vites): U\u00e7a\u011f\u0131n havada tutunamayacak s\u00fcratte kalarak d\u00fc\u015fmesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>TALPA<\/strong> (T\u00fcrkiye Airline Pilots\u2019 Association): T\u00fcrkiye Havayollar\u0131 Pilotlar\u0131 Derne\u011fi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Telemedicine:<\/strong> U\u00e7ak ile a\u015fa\u011f\u0131daki bir hastane gibi, farkl\u0131 yerler aras\u0131nda klinik bilgi, grafik, ses ve video g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini g\u00f6ndermek i\u00e7in telekom\u00fcnikasyon teknolojilerinin kullan\u0131lmas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tono:<\/strong> U\u00e7a\u011f\u0131n kendi etraf\u0131nda 360 derece d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Toynbee Manevras\u0131:<\/strong> Burun kanatlar\u0131 parmakla s\u0131k\u0131l\u0131rken yutkunarak \u00f6staki\u2019yi a\u00e7maya ve ear block\u2019u gidermeye \u00e7al\u0131\u015fan Valsalva versiyonu manevra.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>TUC<\/strong> (Time of Useful Consciousness): Faydalan\u0131labilir bilin\u00e7 zaman\u0131. \u0130rtifa ile paralel olarak artan hipoksi durumunda bilin\u00e7lili\u011fin korunabildi\u011fi zaman s\u00fcresi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tunnel Vision:<\/strong> Pilot \u00fczerindeki +G kuvveti artt\u0131k\u00e7a retina periferik kan ak\u0131m\u0131n\u0131n azalmas\u0131 sonucu g\u00f6r\u00fc\u015f daralmas\u0131; \u00e7evrenin d\u00fcrb\u00fcnden g\u00f6r\u00fcn\u00fcr gibi alg\u0131lanmas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>T\u00fcrbulans:<\/strong> Belli y\u00fcksekliklerde ani ve de\u011fi\u015fken hava ak\u0131mlar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu ve u\u00e7aklarda sars\u0131nt\u0131 ile belirgin d\u00fc\u015f\u00fc\u015flere neden olan d\u00fczensizlik.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Valsalva Manevras\u0131:<\/strong> Burun elle kapat\u0131l\u0131p \u0131k\u0131nma ve zorlu nefes verme hareketi yap\u0131larak, t\u0131kal\u0131 olan \u00f6staki kanal\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131p orta kula\u011fa bir miktar hava girmesini sa\u011flayan manevra.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Vestib\u00fcl:<\/strong> \u0130\u00e7 kulakta bulunan ve v\u00fccudun dengesini sa\u011flamaya yard\u0131mc\u0131 olan organ. Koklea, \u00fc\u00e7 yar\u0131m daire kanal\u0131, utrikulus ve sakkulus\u2019dan olu\u015fur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>VFR<\/strong> (Visual Flight Rules): G\u00f6rerek u\u00e7u\u015f kurallar\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Vortex:<\/strong> Wake turbulance: \u00d6ndeki u\u00e7a\u011f\u0131n kanat u\u00e7lar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 d\u00fczensiz hava ak\u0131m\u0131 (vortex: girdap, wake: u\u00e7ak izi).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Waiver:<\/strong> Kurallara g\u00f6re u\u00e7u\u015fu kesilmesi gereken pilota yetkili kurul taraf\u0131ndan kontroll\u00fc u\u00e7u\u015f verilmesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Weighlessness:<\/strong> Uzayda a\u011f\u0131rl\u0131ks\u0131zl\u0131k.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>White out: <\/strong>Kar, tipi gibi nedenlerle d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn bembeyaz olu\u015fu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Workload:<\/strong> \u0130\u015f y\u00fck\u00fc, \u0130\u015fb\u00e2. Pilotun kokpitte ayn\u0131 anda bir\u00e7ok kumanda, bilgi ak\u0131\u015f\u0131, emir, meteoroloji vs. ile u\u011fra\u015farak u\u00e7u\u015fa konsantrasyonunu kaybetmesi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Yaw:<\/strong> U\u00e7a\u011f\u0131n yatay d\u00fczlemde yapt\u0131\u011f\u0131 kay\u0131\u015f hareketi.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>121 Kategorisi: Sivil havac\u0131l\u0131kta daha b\u00fcy\u00fck u\u00e7aklarla, daha \u00e7ok say\u0131da yolcu ta\u015f\u0131yarak, uzun menzilli u\u00e7ulan ve yo\u011fun hava trafi\u011fi olan meydanlara inilerek yap\u0131lan u\u00e7u\u015flar. 5 M (Machine, Medium, Manner, Mission, Man): U\u00e7u\u015f kazalar\u0131nda pay\u0131 olan fakt\u00f6rler (U\u00e7ak, Ortam, Usul, G\u00f6rev, \u0130nsan). 60 Ya\u015f Kural\u0131: FAA\u2019n\u0131n1959 y\u0131l\u0131nda koydu\u011fu kural: 60. ya\u015f g\u00fcn\u00fcne gelen pilotlar\u0131n 10\u2032dan fazla yolcu ta\u015f\u0131yan ticari havayolu u\u00e7aklar\u0131nda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-488","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bulten"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=488"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/488\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":490,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/488\/revisions\/490"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}