{"id":583,"date":"2012-07-15T11:44:37","date_gmt":"2012-07-15T08:44:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hvtd.org\/?p=583"},"modified":"2012-07-15T11:44:37","modified_gmt":"2012-07-15T08:44:37","slug":"ucak-kazalari-sonrasi-toksikolojik-analizler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hvtd.org\/?p=583","title":{"rendered":"U\u00e7ak Kazalar\u0131 Sonras\u0131 Toksikolojik Analizler"},"content":{"rendered":"
\n

\"\"<\/a>U\u00e7ak kazas\u0131 incelemelerinin amac\u0131, kazan\u0131n olas\u0131 nedenlerini bularak gelecekteki kazalar\u0131n olu\u015fumunu \u00f6nlemektir. Kaza analizlerinde u\u00e7ak sistemlerinin incelenmesi \u00e7ok geli\u015fmi\u015f teknik ve teknolojik ekipman ile ger\u00e7ekle\u015ftirilir. D\u00fcnyadaki di\u011fer modern havac\u0131l\u0131k merkezlerinde oldu\u011fu gibi \u00fclkemizde de, kaza sonras\u0131 u\u00e7ak enkaz\u0131ndaki par\u00e7alar \u00f6zenle belgelenir, toplan\u0131r ve uzman laboratuarlara g\u00f6nderilir. Her ne kadar tahrip olmu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnse de bu par\u00e7alar\u0131n \u00fczerindeki izler ve etkiler incelenerek kazadan \u00f6nce mi, sonra m\u0131 olu\u015ftu\u011fu, kazada rol\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131 ortaya konur.<\/p>\n

Modern havac\u0131l\u0131k kurallar\u0131n\u0131n h\u00e2kim oldu\u011fu ABD ve Avrupa \u00fclkelerinde, \u00fclkemizden farkl\u0131 olarak yap\u0131lan bir di\u011fer inceleme ise kazada \u00f6len pilot-u\u00e7u\u015f ekibi (ve bazen yolcular\u0131n) kan ve\/veya dokular\u0131ndan yap\u0131lan toksikolojik incelemelerdir. Bu incelemelerin amac\u0131 ise (her ne kadar \u00f6l\u00fcm nedeni kazaya ba\u011fl\u0131 multipl travma olarak g\u00f6r\u00fcnse de) ger\u00e7ek \u00f6l\u00fcm nedenini ortaya \u00e7\u0131karmak; \u00f6l\u00fcm\u00fcn kazadan sonra m\u0131, \u00f6nce mi; \u00f6nceyse, ne kadar \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini; kaza \u00f6ncesinde herhangi bir etken, toksin veya maddeye maruz kalman\u0131n s\u00f6z konusu olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; ve tespit edilirse bunun u\u00e7u\u015f ekibini etkilemi\u015f olma ihtimalini sorgulamakt\u0131r.<\/p>\n

Kazalardan Sonra Toksikolojik Analizler Nas\u0131l Yap\u0131l\u0131r?<\/strong><\/p>\n

Havac\u0131l\u0131\u011f\u0131n pek \u00e7ok alan\u0131nda oldu\u011fu gibi bu alanda da d\u00fcnyadaki en iyi \u00f6rneklerden biri \u015f\u00fcphesiz ABD\u2019dir. ABD\u2019de gerek u\u00e7ak gerekse di\u011fer ta\u015f\u0131t kazalar\u0131n\u0131n incelenmesi NTSB (National Transportation Safety Board\u2014Ulusal Ula\u015f\u0131m G\u00fcvenli\u011fi Kurulu) adl\u0131 \u00f6zerk bir kurulu\u015fun sorumlulu\u011fundad\u0131r (3). Havac\u0131l\u0131kla ilgili t\u00fcm faaliyetler Ula\u015ft\u0131rma Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n ba\u011fl\u0131s\u0131 olan FAA (Federal Aviation Administration) taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcrken, NTSB ba\u011f\u0131ms\u0131z bir denetleme birimi gibi \u00e7al\u0131\u015farak kazalar\u0131n analizini yapar. Kazalarda \u00f6l\u00fc veya yaral\u0131lardan al\u0131nan v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131 ve doku \u00f6rnekleri de incelenmek \u00fczere \u00e7o\u011fu zaman FAA\u2019e ba\u011fl\u0131 CAMI (Civil Aerospace Medical Institute)\u2019deki Toksikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcne g\u00f6nderilir. Bu laboratuarda inceleme sonucunda tespit edilen ila\u00e7, toksik veya di\u011fer maddeler incelemeyi yapan NTSB yetkililerine bildirilir (4).<\/p>\n

Doku ve v\u00fccut s\u0131v\u0131s\u0131 \u00f6rneklerinin al\u0131nmas\u0131<\/strong><\/p>\n

FAA-CAMI b\u00fcnyesindeki Toksikoloji laboratuar\u0131 faaliyetlerini b\u00fcy\u00fck bir ciddiyet, gizlilik, sistematik ve \u00f6zenle y\u00fcr\u00fct\u00fcr. Analizlerin yap\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131lan ara\u00e7 ve y\u00f6ntemlerin standard\u0131 vard\u0131r. Doku ve s\u0131v\u0131 \u00f6rneklerinin al\u0131nmas\u0131nda kullan\u0131lacak ara\u00e7-gere\u00e7 \u201cTOX-BOX\u201d ad\u0131 verilen bir set i\u00e7inde toplanm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cTOX-BOX\u201d i\u00e7inde kan, idrar, BOS (beyin-omurilik s\u0131v\u0131s\u0131), g\u00f6z i\u00e7i s\u0131v\u0131s\u0131 ve al\u0131nacak doku \u00f6rneklerinin konulaca\u011f\u0131 farkl\u0131 boyut ve renklerde t\u00fcpler bulunur. TOX-BOX\u2019lar kazalar\u0131 incelemeye gidecek ekiplerin bulundu\u011fu b\u00fcy\u00fck merkezlerde haz\u0131r tutulur. Kaza yerinde g\u00f6rev yapan adli tabip, u\u00e7u\u015f tabibi veya sorumlu tabip, usul\u00fcnce ald\u0131\u011f\u0131 numuneleri kutusuna yerle\u015ftirdikten sonra kutu m\u00fch\u00fcrlenir ve numaralan\u0131r. Kime ait oldu\u011funa dair isim veya kimlik belirten herhangi bir bilgi yaz\u0131lmaz. M\u00fch\u00fcrl\u00fc kutular \u201cchain of custody\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan hukuki kan\u0131t zincirine uyulmas\u0131 amac\u0131yla son noktaya kadar teslim alma senetleriyle ve so\u011fuk zincirle ayn\u0131 gece g\u00f6nderilir ve ertesi g\u00fcn laboratuara ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n

FAA-CAMI Toksikoloji laboratuar\u0131 alm\u0131\u015f oldu\u011fu numune kutular\u0131yla ilgili t\u00fcm i\u015flemleri \u00fczerindeki numaray\u0131 referans vererek yapar. Bunun amac\u0131 hem yap\u0131lacak i\u015flemlerde objektifli\u011fi sa\u011flamak, analizlerin yap\u0131l\u0131\u015f\u0131nda kaza hakk\u0131nda bilgisi olan g\u00f6revlilerin \u00f6n yarg\u0131s\u0131n\u0131n kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engellemek, hem de daha sonra hukuki delil olarak kullan\u0131labilecek bu analiz sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerindeki en k\u00fc\u00e7\u00fck bir g\u00fcvensizlik ihtimaline dahi yer b\u0131rakmamakt\u0131r.<\/p>\n

CAMI-Toksikoloji laboratuar\u0131 olduk\u00e7a geli\u015fmi\u015f, modern analiz cihazlar\u0131 ile, ulusal akreditasyon ve kalibrasyon kurulu\u015flar\u0131n\u0131n denetimi alt\u0131nda her t\u00fcrl\u00fc ila\u00e7, uyu\u015fturucu ve toksik maddeyi inceleyip ortaya \u00e7\u0131karabilecek kapasitededir. Al\u0131nan \u00f6rnekler \u00f6ncelikle tarama testlerine tabi tutulur. \u0130\u00e7inde herhangi bir madde oldu\u011fu tespit edilen \u00f6rneklerde, bu kez do\u011frulay\u0131c\u0131 \/ kantitatif testlerle spesifik olarak hangi ila\u00e7 veya maddenin hangi dozda bulundu\u011fu tespit edilir. Tespit edilen ilaca ait farkl\u0131 bir analiz y\u00f6ntemi mevcut ise o y\u00f6ntemle de sonu\u00e7lar do\u011frulan\u0131r. Sonu\u00e7ta elde edilen toksikolojik analiz raporu gelen kutunun \u00fczerindeki numara yaz\u0131lm\u0131\u015f olarak NTSB yetkililerine g\u00f6nderilir. Yap\u0131lan analizlerin g\u00fcvenilirli\u011fini teyit etmek i\u00e7in NTSB taraf\u0131ndan uygulanan bir y\u00f6ntem daha vard\u0131r. Kazada al\u0131nan \u00f6rneklerin oldu\u011fu kutular\u0131n yan\u0131 s\u0131ra i\u00e7inde tamamen normal s\u0131v\u0131lar veya tamamen y\u00fcksek doz ila\u00e7lar\u0131n bulundu\u011fu \u00f6rnekler de numaraland\u0131r\u0131l\u0131p g\u00f6nderilir. B\u00f6ylelikle \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc kontrol sa\u011flanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n

Toksikolojik verilerin yorumlanmas\u0131<\/strong><\/p>\n

NTSB yetkilileri, kaza inceleme ekibindeki doktor veya dan\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ba\u015fka bir uzman arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, toksikolojik incelemeye al\u0131nan kan, idrar veya dokulardaki ila\u00e7 miktarlar\u0131n\u0131 yorumlar; bunlar\u0131n tedavi dozunda m\u0131, toksik dozda m\u0131, u\u00e7u\u015fta kullan\u0131m\u0131na izin verilen mi, yoksa k\u0131s\u0131tlanan bir ila\u00e7 m\u0131, alkol tespit edilmi\u015fse bunun kaza \u00f6ncesi al\u0131nan alkole mi, yoksa \u00f6l\u00fcmden sonra do\u011fal olarak geli\u015fen fermantasyona m\u0131 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funa dair de\u011ferlendirmelerini rapora yans\u0131t\u0131rlar. Bunun sonucunda kaza nedenleri a\u00e7\u0131klan\u0131rken kazan\u0131n mutlak nedeni veya kazada etkili olan fakt\u00f6rlerden biri olarak baz\u0131 ila\u00e7lar\u0131n kullan\u0131m\u0131 say\u0131labilece\u011fi gibi, tam tersine ila\u00e7 veya toksik maddelerin kazada rol oynamad\u0131\u011f\u0131 sonucuna da kesin olarak ula\u015f\u0131labilir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de ne yap\u0131lmal\u0131?<\/strong><\/p>\n

Bu noktada yaln\u0131zca ele\u015ftirilerimizi s\u0131ralamak yerine \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri de getirmek sorumlulu\u011funday\u0131z. \u00d6ncelikle kaza incelemelerinde toksikolojik analizlerin yap\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir iradenin ortaya konmas\u0131 gerekmektedir. \u00dclkemizde her t\u00fcrl\u00fc kazay\u0131 inceleyen \u00f6zerk bir kurulu\u015f bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu konuda da sorumluluk Ula\u015ft\u0131rma Bakanl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r. Bu amac\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesindeki \u00f6n \u015fartlardan biri, kaza inceleme heyetine mutlaka bir u\u00e7u\u015f tabibinin (en az\u0131ndan bu konuda e\u011fitim alm\u0131\u015f bir t\u0131p doktorunun) d\u00e2hil olmas\u0131d\u0131r.<\/strong> \u00d6ncelikle ve acilen yap\u0131lmas\u0131 gerekenler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n

1.<\/strong> Uygulanacak usulleri tespit etmek: Kaza incelemelerinde yer alacak tabip(ler)in yetkilendirilmesi, kullan\u0131lacak formlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 ve yetki\/sorumluluklar\u0131n belirlenmesi.<\/p>\n

2.<\/strong> Analizleri yapacak laboratuar\u0131 belirlemek: T\u00fcrkiye\u2019de toksikolojik analizler H\u0131fz\u0131s\u0131hha Enstit\u00fcs\u00fcnde ve daha ileri seviyede T\u00fcrkiye Doping Merkezinde yap\u0131labilmektedir. Ancak bu merkezlerin gerek hitap ettikleri durumlar gerekse ilgi sahalar\u0131, kaza incelemelerindeki ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamaktan uzakt\u0131r. Bu durumda yetkililerin bir ka\u00e7 se\u00e7enekten birini tercih etmeleri gerekmektedir:<\/p>\n

a. Bu laboratuarlardan birinin kazalardaki incelemeleri yapacak s\u00fcrat, gizlilik, hassasiyet ve tetkik \u00e7e\u015fitlili\u011fine kavu\u015fturulmas\u0131,<\/p>\n

b. Bakanl\u0131k veya ba\u015fka bir resmi kurulu\u015f b\u00fcnyesinde bu kapasitede bir laboratuar kurulmas\u0131,<\/p>\n

c. Ba\u015fka \u00fclkelerden de gelen taleplerle kaza sonras\u0131 toksikolojik analizleri yapan FAA ile temasa ge\u00e7ilerek toksikolojik incelemelerin CAMI laboratuarlar\u0131nda yapt\u0131r\u0131lmas\u0131,<\/p>\n

3.<\/strong> Gerekli ara\u00e7-gere\u00e7 setlerini tespit etmek: \u00d6rnek alma setlerinin ve analiz y\u00f6ntemlerinin belirlenmesinde CAMI TOX-BOX setlerinden ilham al\u0131nabilir.<\/p>\n

4.<\/strong> Personel e\u011fitimi: \u00d6zellikle kazaya m\u00fcdahale esnas\u0131nda \u00f6rneklerin uygun al\u0131nmas\u0131n\u0131 temin etmek i\u00e7in g\u00f6rev alacak tabiplere e\u011fitim verilmeli, bunlar taraf\u0131ndan da di\u011fer ekip personeli bilgilendirilmelidir.<\/p>\n

5.<\/strong> Takip: Bu faaliyetlere ba\u015fland\u0131ktan sonra da yetkili otoriteler taraf\u0131ndan gerekli i\u015flemlerin ciddiyet, gizlilik ve hassasiyetle ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi takip edilmelidir.<\/p>\n

Haz\u0131rlayanlar:<\/strong> Yrd. Do\u00e7. Dr. Ahmet \u015eEN, Do\u00e7. Dr. Ahmet AKIN (GATA Hava-Uzay Hekimli\u011fi AD. Eski\u015fehir)<\/p>\n

Kaynaklar:<\/strong>
\n1. http:\/\/www.milliyet.com.tr\/2003\/01\/11\/guncel\/agun.html<\/p>\n

2. http:\/\/www.milliyet.com.tr\/2003\/01\/12\/guncel\/gun04.html<\/p>\n

3. Aviation Safety Research Act of 1988. Public Law 100\u2013591 [H.R.4686]. 100th U.S. Cong. 2nd Sess., 102 Stat. 3011 (Nov 3, 1988).<\/p>\n

4. Chaturvedi AK, Smith DR, Soper JW, et al. Characteristics and toxicological processing of postmortem pilot specimens from fatal civil aviation accidents. Aviat Space Environ Med 2003; 74:252\u20139.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

U\u00e7ak kazas\u0131 incelemelerinin amac\u0131, kazan\u0131n olas\u0131 nedenlerini bularak gelecekteki kazalar\u0131n olu\u015fumunu \u00f6nlemektir. Kaza analizlerinde u\u00e7ak sistemlerinin incelenmesi \u00e7ok geli\u015fmi\u015f teknik ve teknolojik ekipman ile ger\u00e7ekle\u015ftirilir. D\u00fcnyadaki di\u011fer modern havac\u0131l\u0131k merkezlerinde oldu\u011fu gibi \u00fclkemizde de, kaza sonras\u0131 u\u00e7ak enkaz\u0131ndaki par\u00e7alar \u00f6zenle belgelenir, toplan\u0131r ve uzman laboratuarlara g\u00f6nderilir. Her ne kadar tahrip olmu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnse de bu par\u00e7alar\u0131n \u00fczerindeki izler ve etkiler […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-583","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bulten"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/583","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=583"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/583\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":585,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/583\/revisions\/585"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=583"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=583"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hvtd.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=583"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}