BÜLTEN YAZILARI — 12 Ağustos 2012 at 12:20

Pilotların uçuşta ani tıbbi yetmezlik durumları

by

Yolda yürürken veya istirahat esnasında bile ortaya çıkabilecek olan ani tıbbi yetmezlik – ATY (inkapasitasyon) durumları uçuş sırasında bir pilotun başına geldiğinde doğacak tehlikenin boyutu bireysel olmaktan çıkar, pilotun taşıdığı yolcu sayısından da fazla olabilir. Hatta yer koşullarında yaşamsal olmayan ve basit müdahalelerle yatıştırılabilecek olan bazı tıbbi problemler uçuş koşullarında pilotu yetersizliğe düşürme ve ağır kazaların nedeni olabilme potansiyelindedirler. Birçok pilot bu rahatsızlıkları hissettiğinde tam veya kısmi yetersizlik içine girer; ancak çeşitli nedenlerle kendini iyi gösterme, kumandayı diğer pilota devretmek istememe, uçağı emniyetle indirmeye çalışma eğilimindedir. Bu gibi durumlarda kural, iki kez aynı soruyu sorduğunda cevap alamayan 2. pilotun kumandayı almasıdır. Gıda zehirlenmesi olasılığına karşı uygulanan bir kural da, pilotların deniz mahsullerin yememeleri ve farklı menüler almalarıdır.

ATY nedeni olabilen hastalıklar şunlardır : Kalp krizi,beyin kanaması, paralizi, epilepsi, pnömotoraks, kan şekeri ve tansiyon yükselmesi / düşmesi durumları, senkop, mide kanaması, fıtık,varikosel,böbrek-safra taşı kolikleri, dekompresyon hastalıkları, kulak-sinüs–diş ağrıları, migren,vertigo, hipoksi, ateş, gıda zehirlenmesi, bulantı-kusma, ishal,uçak tutması, uçuş korkusu, panik, kullanılan ilaçların yan etkileri, jet-lag, yorgunluk, uyuklama,

Uçucuların tıbbi yetmezliklerine ait ilk raporlar balon uçuşlarına aittir. 1808 yılında bir baloncu uçuşta beyin kanaması geçirmiş, 1887 yılında ise 2 baloncu yüksek irtifa hipoksisi nedeniyle ölmüşlerdir. Uçak uçuşlarına ait ilk ATY olguları ise 1911 yılında İngiltere ve ABD’de görülmüş, biri kalp krizi diğeri de epilepsi geçiren pilotlar kaza yapmışlardır.

Amerikan Havayolu Pilotları Birliği’nin (ALPA) 1955-66 yıllarını kapsayan istatistiklerine göre, ATY nedeniyle lisanslarını kaybeden 891 pilotun ilk sırada yer alan rahatsızlıkları koroner kalp hastalığı olmuştur. Ancak buradaki sayılar ABD erkek nüfusunun kalp hastalığı oranından daha düşük bulunmuştur.

1960-66 yıllarını kapsayan bir IATA (Uluslararası Hava Taşımacılık Birliği) raporunda, pilotların ölmediği ancak uçuşta tıbbi yetersizliğe düştüğü 42 olgu bildirilmiştir. 1961-68 periyoduna ait 17 olguluk bir raporda ise, bu pilotların tümünün kalp krizi nedeniyle ATY geçirdikleri, bunların 13’ünün uçuşun son safhasında (yaklaşma, iniş ve taksi) olduğu, 5’ inin ise bu sırada öldüğü bildirilmiştir.

36 bin pilotun 10 yıl içindeki uçuşlarını kapsayan bir başka IATA araştırmasında, tıbbi yetersizlik geçiren 26 olgunun analizinde, 10 enfarktüs, 7 epileptik bayılma, 6 senkop ve 3 hipertansiyona bağlı beyin kanaması olguları rapor edilmiştir.

ABD Hava Kuvvetlerinde 120 milyon saat uçuş yapılan 1978-87 arasındaki 10 yıllık periyotta, uçuş sırasında ATY gösteren 23 olgu incelenmiştir. Bu olguların 7’si epileptik nöbet, 5’i kalp hastalığı, 2’si böbrek taşı, 1’i fıtık, 1’i apandisit, 1’i pnömotoraks, 1’i beyin iskemisi nedeniyle uçağa kumanda edemez hale gelmişlerdir; uçuş sırasında bilinç kaybına uğrayanların sayısı 14, ölenlerin sayısı 3’tür.

Pilot ve uçuş mühendislerinin uçuş sırasındaki ATY olayları üzerinde ayrıntılı bir çalışma da Air France tarafından yayınlanmıştır. 1968-1988 periyodunda uçağın yönetiminde görev alan 1800 kişinin tarandığı ve 10 olayın incelendiği çalışmada, 8 olayda birer kişinin ve 2 olayda da tüm kabin personelinin tıbbi yetersizliğe düştükleri belirlenmiştir. Bu olaylarda iki pilot taşikardi, iki pilot epileptik nöbet, iki pilot mide kanaması geçirdikleri için inkapasitasyona girmişler, bir olayda kabin basınçlama hatası, bir diğerinde de kabine kargodan karbondioksit sızmasına bağlı intoksikasyon nedeniyle çıkan problemler son anda önlenebilmiştir.

Tüm uçuş kazaları içinde ani tıbbi yetmezliğe bağlı olanların oranı %1’den azdır. (1404 ölümlü uçak kazasından sadece 13’ü ATY nedeniyle olmuştur.) IATA istatistiklerine göre uçuşta pilotun ATY olasılığı 1 milyon uçuşta 0.44’dür. Birden fazla pilotlu uçaklarda bir tıbbi problem yüzünden kaza olasılığı 8 milyon saat uçuşta 1, pilotun kalp rahatsızlığı geçirerek inkapasitasyona girmesi ihtimali 20 milyon saatte 1’dir.

Yazıyı hazırlayan : Doç. Dr. Muzaffer Çetingüç

Yorumlar